Roken wereldwijd meer iets voor mannen
Mannen roken vaker dan vrouwen, dat geldt voor bijna alle landen. Verder is tussen 1999 en 2009 het aandeel dagelijkse rokers bijna overal gedaald.

Alleen in Zweden roken meer vrouwen dan mannen
In 2009 rookte 26 procent van de Nederlandse mannen van 15 jaar of ouder dagelijks, tegenover 20 procent van de vrouwen. Gemiddeld rookt in de OESO-landen 27 procent van de mannen, tegen 17 procent van de vrouwen. Griekse vrouwen roken het meest, maar doen dat nog altijd minder dan de mannen in hun land. Alleen in Zweden is het aandeel dagelijkse rokers onder vrouwen (15 procent) hoger dan onder mannen (14 procent).

Ook in de grote niet-OESO-landen India, China, Brazilië, Rusland, Zuid-Afrika en Indonesië roken mannen vaker dan vrouwen. In China, India en Indonesië zijn dagelijks rokende vrouwen zelfs een zeldzaamheid. Chinese en Indonesische mannen roken daarentegen juist vaak.

Roken op zijn retour
In Nederland is het aandeel dagelijkse rokers gedaald van 27,8 procent in 1999 tot 22,6 procent in 2009. Dat is een afname van bijna 19 procent. Op Griekenland en Tsjechië na is in ieder OESO-land het percentage dagelijkse rokers gedaald. De sterkste daling vond plaats in Denemarken, bijna 40 procent.

Ook in de grote niet-OESO-landen daalde het aandeel rokers in deze periode. In Zuid-Afrika zelfs met bijna 43 procent.
[Centraal Bureau voor de Statistiek]

Een opvallend groot deel van de jonge mensen die in het ziekenhuis wordt opgenomen met een ‘primaire spontane klaplong’ (PSP) meldt dat ze naast tabak ook cannabis gebruiken. Op scans van hun longen zijn zeer vaak holten te zien die normaal vooral bij (oudere) COPD-patiënten voorkomen.

Dat melden onderzoekers van Atrium Medisch Centrum Parkstad vorige week (28 september 2011) op een groot internationaal congres over longziekten in de RAI in Amsterdam.

Volgens onderzoekers Lizza Hendriks en collega’s moeten de resultaten worden gezien als een extra aanwijzing voor het optreden van longschade door het roken van cannabis. “De aanwijzing is voor ons reden om de komende jaren jonge patiënten met een klaplong en hun (mogelijk) gebruik van cannabis systematisch en grondig in kaart te gaan brengen,” aldus Hendriks.

Een klaplong (‘pneumothorax’) ontstaat als door een ‘lek’ lucht tussen de longen en de longvliezen komt. De longen kunnen zich dan niet meer volledig uitvouwen, met als gevolg hevige pijn en ademhalingsproblemen.

Klaplongpatiënten in Atrium Medisch Centrum Parkstad wordt vrijwel altijd gevraagd of ze tabak en/of cannabis gebruiken. Omdat cannabisgebruik regelmatig leek voor te komen, besloten de onderzoekers de dossiers van de laatste twee jaar systematisch te analyseren.Van de 53 patiënten jonger dan 50 jaar die zich van 2008 tot 2010 met een PSP bij het ziekenhuis meldden, zeiden 26 (49%) naast tabak ook cannabis te gebruiken. Dat percentage ligt hoger dan het landelijk gemiddelde. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek rookt bijvoorbeeld rond de 10 procent van de 15- tot 25-jarigen regelmatig cannabis.

Op CT-scans van de cannabisgebruikende patiënten waren bijna altijd ‘bullae’ te zien, holten in het longweefsel die zijn ontstaan door het samengaan van meerdere longblaasjes. Zulke longschade is gebruikelijk bij oudere patiënten met COPD. Bij tabaksrokers die geen cannabisgebruik meldden, lag het percentage een stuk lager.

Hoe een mogelijk verband zou ontstaan is onbekend, maar te denken zou bijvoorbeeld zijn aan een gewoonte om bij het roken van hasj dieper te inhaleren dan bij het roken van alleen tabak, en de geïnhaleerde rook enige tijd onder druk in de longen te houden.

“Ons onderzoek is geen bewijs voor een oorzakelijk verband tussen het gebruik van cannabis en het optreden van longschade,” zegt Lizza Hendriks. “Het laat wel zien dat een disproportioneel gedeelte van onze jonge klaplong-patiënten naast tabak ook cannabis rookte. Dat is reden genoeg om deze groep patiënten en de precieze aard van hun cannabisgebruik de komende jaren systematisch te gaan volgen.”
[Atrium MC]

De Isala klinieken bieden een nieuw stoppen-met-roken programma aan. Het programma volgt de methode Pakje Kans van Stivoro, een training in groepsverband. Dit is een erkende en bewezen effectieve methode, waarvoor Isala als enige in de regio Zwolle een officiële licentie heeft gekregen. Deelname wordt in 2011 nog vergoed door de zorgverzekeraar. Maar Isala voegt nog een extra mogelijkheid toe: ‘peer support’. Uitgangspunt is dat lotgenotencontact bijdraagt aan het volhouden en het voorkomen van terugval bij mensen die gestopt zijn met roken.

Voorkomen terugval en volhouden
Het programma is bedoeld voor alle rokers die poliklinische ondersteuning wensen om van de verslaving af te komen. Het gaat dan om patiënten die worden doorverwezen door hun medisch specialist, hun huisarts of rokers die op eigen initiatief een afspraak willen maken. Stoppen met roken is ook belangrijk voor patiënten met een chronische aandoening zoals diabetes, COPD, hartfalen en vaataandoeningen. De overheid probeert al jaren het aantal rokers te verminderen.

Gedragsverandering
Het stoppen-met-roken programma volgens de Pakje Kans methode duurt 12 weken waarin 9 bijeenkomsten plaatsvinden. De groep bestaat uit maximaal 12 deelnemers. Tijdens dit programma kunnen groepsgenoten elkaar steunen en ervaringen uitwisselen om het stoppen vol te houden. De trainers, geschoold door Stivoro, behandelen verschillende thema’s. Nadat deze training met succes gevolgd is, is het belangrijk om niet opnieuw te gaan roken. Die gedragsverandering is vaak moeilijk om alleen vol te houden. Daarom hebben de Isala klinieken een vrijblijvend, aanvullend programma ontwikkeld: ‘peer support’.

Peer support
Lotgenoten volgen elkaar in duo’s gedurende 6 maanden om elkaar actief te steunen. Dat kan telefonisch of via persoonlijk contact. In dat half jaar vindt na drie maanden contact plaats met de verpleegkundig specialist. Voorafgaand aan deze periode worden deelnemers getraind in gespreksvaardigheden, communicatie en zelfmanagement. De Isala klinieken gebruiken dit aanvullende programma ook om te onderzoeken in hoeverre lotgenotencontact bijdraagt aan het volhouden en het voorkomen van terugval bij mensen die gestopt zijn met roken.

Meer informatie: telefoonnummer (038) 424 24 56.
[Isala Klinieken]

Vergoeding leidt tot besparing duizenden mensenlevens
Het percentage rokers is ook in het tweede kwartaal van dit jaar lager dan ooit. De spectaculaire daling die het eerste kwartaal liet zien, zet door in het tweede kwartaal. Er roken nu minder mensen dan ooit in Nederland. Dit blijkt uit cijfers van het Continu Onderzoek Rookgewoonten 2011 onder 4.600 Nederlanders van 15 jaar en ouder dat TNS NIPO in opdracht van STIVORO uitvoert.

Het percentage rokers in het tweede kwartaal van 2011 is 24,3%. In het tweede kwartaal van 2010 was dit nog 26,5% en in het tweede kwartaal van 2009 26,8%. ‘De aandacht voor stoppen met roken en de vergoeding ervan stimuleert rokers hun stopintenties om te zetten in daden. En dit vertaalt zich in een flink lager percentage rokers. Het is dan ook onbegrijpelijk dat de vergoeding per 2012 gedeeltelijk weer wordt teruggedraaid’, aldus Lies van Gennip, directeur van het expertisecentrum voor tabakspreventie en –verslaving STIVORO.

Vergoeding stoppen met roken
Sinds januari dit jaar kan een roker die met zijn tabaksverslaving wil breken, zijn behandeling via de zorgverzekeraar vergoed krijgen. Het stoppen-met-rokenprogramma biedt de mogelijkheid om de effectief bewezen gedragsmatige ondersteuning bij stoppen met roken door een professional aan te vullen met farmacologische middelen zoals pleisters en pillen. De vraag naar de behandeling van tabaksverslaving heeft sindsdien een vlucht genomen. Er is bijvoorbeeld veel belangstelling voor de groepscursus Pakje Kans die door verschillende organisaties in het land wordt aangeboden. Ook de vraag naar Telefonische Coaching van STIVORO blijft hoog.

Levensreddend
‘Uit diverse onderzoeken wisten we al dat de vergoeding van stoppen met roken een effectieve maatregel is om het aantal rokers en de schade door tabak terug te dringen. Zo’n groot effect overtreft alle verwachting”,aldus Van Gennip. Jaarlijks sterven in Nederland bijna 20.000 mensen aan de gevolgen van roken1. Nederland staat in de top 5 van landen waar de meeste vrouwen overlijden aan de gevolgen van longkanker. Goede stoppen met roken ondersteuning kan de komende 30 jaar ruim 37.000 levens redden.2 Van Gennip vervolgt: ‘Het is des te opmerkelijker dat de overheid heeft besloten deze maatregel per 2012 weer terug te draaien’. De stoppen-met-rokenprogramma’s worden straks niet meer vergoed. Effectief bewezen gedragsmatige ondersteuning blijft nog wel in het basispakket.
[STIVORO]

Mensen met kanker die roken, schaden daarmee mogelijk het gunstige effect van de chemokuur die ze volgen. Dat heeft onderzoeker Jessica van der Bol van het Erasmus MC vastgesteld.

Omzetting
Van verschillende stoffen in sigarettenrook is bekend dat ze invloed uitoefenen op de bestanddelen van een chemokuur. De tabakstoffen hebben effect op de omzetting van de chemo-ingrediënten in het lichaam.

Blootstelling
Jessica van der Bol onderzocht op de afdeling Interne Oncologie van het Erasmus MC 190 patiënten, zowel rokers als niet-rokers. Al deze mensen volgden een chemotherapie met het bestanddeel irinotecan. De rokers bleken een veel lagere blootstelling aan de werkzame stof SN-38 in hun bloed te hebben. Het verschil met de niet-rokers bedroeg maar liefst 40%.

Bijwerkingen
De rokers bleken ook minder last te hebben van een bepaalde bijwerking, namelijk een tekort aan witte bloedcellen. Dit duidt erop dat de chemokuur bij hen waarschijnlijk niet zo krachtig werkte.

Falen therapie
Van der Bol concludeert dat patiënten die roken tijdens hun behandeling mogelijk een verhoogd risico lopen op het falen van de chemotherapie, doordat in hun lichaam irinotecan te snel wordt afgebroken. Patiënten kennen irinotecan onder de merknaam Campto.

Weinig bekend
Om de behandeling voor elke individuele patiënt maximaal te laten slagen, heeft Van der Bol in haar proefschrift een nieuwe doseringsformule voor irinotecan ontwikkeld.

Opvallend genoeg is weinig bekend over de invloed van roken op het slagen van behandelingen van kanker. Dit is voor veel mensen belangrijk: ruim een op de drie patiënten met kanker rookt.
[ErasmusMC]