Verband ontstoken tandvlees en ernst van diabetes en gewrichtsreuma

diabetesDiabetes type 2 en gewrichtsreuma komen vaker voor bij mensen met tandvleesontsteking dan bij mensen met gezond tandvlees. Bovendien is er een verband tussen de ernst van tandvleesontsteking en de ernst van beide ziektes. Dit blijkt uit onderzoek van arts én tandarts Willem Nesse van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Hij heeft voor zijn onderzoek een nieuwe maat ontwikkeld voor ontstoken tandvlees. Deze geeft nauwkeurig inzicht in de hoeveelheid ontstoken weefsel en de daaraan gekoppelde ontstekingslast voor het gehele lichaam. Op 30 mei promoveert Nesse op de resultaten van zijn onderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Tandvleesontsteking (parodontitis) vormt een zwerend wondoppervlak dat de wortels van de tanden en kiezen volgt. Hoe groter het wondoppervlak is, hoe groter de kans dat bacteriën en ontstekingsfactoren uit het tandvlees in de bloedbaan komen en elders in het lichaam voor gezondheidsproblemen zorgen.

PISA
Nesse vond in de literatuur een grote variatie in de classificatie van parodontitis. Bovendien ontbrak een maat om de ontstekingslast door parodontitis te kwantificeren. Om in de leemte te voorzien, heeft Nesse een nieuwe maat voor parodontitis ontwikkeld op basis van metingen van het bloeden en terugtrekken van het tandvlees. Op deze wijze wordt het totale oppervlakte van het ontstoken tandvlees, het ‘periodontal inflamed surface area’, ofwel PISA, in kaart gebracht.

Diabetes type 2
In een groep Indonesische mensen met en zonder Diabetes type 2 heeft Nesse onderzocht hoe vaak parodontitis voorkomt. De resultaten laten zien dat Indonesiërs met diabetes vaker en ernstiger parodontitis hebben dan gezonde personen. Dit verband werd gevonden voor verschillende manieren waarop parodontitis kan worden geclassificeerd, inclusief PISA. Nesse concludeert verder in zijn onderzoek dat er een oorzakelijk verband is tussen de toenemende ernst van parodontitis en het verergeren van de bloedsuikerregulatie bij diabetes-patiënten; dit kan ook betekenen dat hogere bloedsuikerwaarden zorgen voor een slechtere conditie van het tandvlees.

Gewrichtsreuma
Nesse deed verder een systematische literatuurstudie om te onderzoek of de behandeling van parodontitis de ziekteactiviteit van gewrichtsreuma zou kunnen verminderen. Dit bleek inderdaad het geval te zijn. Nesse concludeert dat preventie en behandeling van parodontitis bij patiënten met gewrichtsreuma nodig is om de mondgezondheid te bevorderen en de ziekteactiviteit te verminderen.

Curriculum Vitae
Willem Nesse (Drachten, 1978) studeerde geneeskunde en tandheelkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Nesse combineerde de uitvoering van zijn promotieonderzoek bij de afdeling Kaakchirurgie van het Universitair Medisch Centrum Groningen met de studie tandheelkunde. Het onderzoek werd medegefinancierd door subsidie van BOOA. De titel van zijn proefschrift is “The periodontal inflamed surface area as inflammatory burden in diabetes and rheumatoid arthritis patients.” Nesse is in opleiding tot kaakchirurg.

Promotiedatum: 30 mei 2011, 14.45 uur
Promotoren: A. Vissink, F. Abbas, P.U. Dijkstra
Copromotor: F.K.L. Spijkervet
[UMCG]

UMC St Radboud: Reumatische Ziekten opent per 1 juni twee digitale poliklinieken

zorgVanaf 1 juni beschikt de afdeling Reumatische Ziekten over twee Digitale Poliklinieken: één voor patiënten met Reumatoïde Artritis (RA) en één voor patiënten met Sclerodermie (SSc).

Mogelijkheden Digitale Poli
U kunt via de Digitale Polikliniek op elk moment uw eigen medisch dossier inzien, inclusief afspraken, brieven en laboratoriumuitslagen. Ook kunt u chatten met lotgenoten, berichten plaatsen op een speciaal forum en alle belangrijke informatie lezen over uw ziekte. Via het e-consult kunt u persoonlijke vragen stellen aan het behandelteam.

Totstandkoming Digitale Poli
Vier patiënten, drie reumatologen, twee verpleegkundigen en een verpleegkundig onderzoeker waren betrokken bij de ontwikkeling. Vooraf is geïnventariseerd wat de specifieke wensen waren van de toekomstige gebruikers. De meeste belangstelling ging uit naar inzage in het persoonlijke dossier. Daarnaast bleek er vooral behoefte aan informatie over ziekte en behandeling én over wetenschappelijk onderzoek. Alle patiënten met reumatoïde artritis en sclerodermie ontvangen een uitnodiging.
[UMC St Radboud]

Nieuwe test versnelt diagnose bij Bechterew

rugMensen die de ziekte van Bechterew hebben, lopen gemiddeld 8 jaar met rugklachten rond voordat de juiste diagnose gesteld wordt. Dr. Dominique Baeten van het AMC (Amsterdam) wil daar een eind aan maken. Hij werkt aan een diagnostische test, die via het bloed snel uitsluitsel kan geven. In het speciale Bechterewdossier licht Baeten in een video zijn onderzoek toe.

De ziekte van Bechterew is een reumatische aandoening, die vooral in het bekkengewricht en de rug klachten geeft. Het bindweefsel (ligamenten) tussen de ruggewervels verhardt en verbeent, waardoor de rug vast gaat zitten. Die verbening is te zien op een röntgenfoto of CT-scan, maar dan is het eigenlijk al te laat. “Medicijnen kunnen vergroeiingen niet meer terugdraaien. Daarom is er behoefte aan een test, die we bij mensen met specifieke rugklachten kunnen doen, waardoor zij tijdig met medicijnen kunnen starten”, aldus reumatoloog Baeten.

Myofibroblasten
Uit eerder onderzoek van Baeten blijkt dat bij Bechterew-patiënten in het ontstoken weefsel zogenaamde myofibroblasten voorkomen. Dat zijn littekencellen die bindweefsel aanmaken. Bij andere vormen van reuma zijn deze cellen nauwelijks aanwezig. Baeten: “De myofibroblast is een belangrijke marker voor de ziekte. De diagnostische test moet deze cellen zichtbaar maken in het bloed.” Bovendien onderzoekt Baeten hoe de activiteit van myofibroblasten is af te remmen, waardoor de ziekte van Bechterew tot stilstand kan worden gebracht.

Axiale spondylo-artritis
Om in een vroeg stadium de ziekte van Bechterew te kunnen vaststellen, is tevens een snelle verwijzing van huisarts naar reumatoloog nodig. Daarom pleiten Dominique Baeten en zijn collega-onderzoekers voor een nieuwe naam van ontstekingsrugpijn: axiale spondylo-artritis. Het gaat dan om mensen die specifieke rugklachten hebben, zoals te lezen is in het Bechterewdossier. Bij axiale spondylo-artritis kan al gestart worden met de juiste medicijnen, zodat de kwaliteit van leven verbetert en mensen pas in een later stadium de ziekte van Bechterew ontwikkelen. In Nederland hebben 1 op 200 mensen de ziekte van Bechterew, vooral jonge mensen tussen de 20 en de 40 jaar.

Prednisonbehandeling bij reumatische ontstekingsziekten

ReumaJos Hoes vindt dat prednisonbehandeling met lage tot middelhoge dosering onderdeel verdient te zijn van moderne behandeling van reumatische ontstekingsziekten. Vooral bij reumatoïde artritis heeft deze therapie ziekte remmende effecten. Bijwerkingen zijn echter wervelfracturen en verstoorde bloedsuikerhuishouding.

Hoes werkte mee aan nieuwe internationale richtlijnen voor het gebruik van prednison. Hij pleit ervoor deze in acht te nemen, zodat de drie dimensies die een rol spelen bij het gebruik van prednison (effectiviteit, toxiciteit en veiligheid) met elkaar in balans zijn. In zijn proefschrift beschrijft Hoes hoe deze drie dimensies met elkaar een figuur kunnen vormen. Wanneer zij tijdens het gebruik van prednison met elkaar in balans zijn, dan ontstaat er een harmonieuze situatie: een coherente driehoek.

Jos Hoes is op 11 mei gepromoveerd aan de Universiteit Utrecht.

38 miljoen euro voor onderzoek naar reuma

ReumaHet Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) en het Zweedse Karolinska Institutet starten samen een groot Europees project met als doel nieuwe therapieën tegen reuma te ontwikkelen. Het project, BTCure, brengt reumaonderzoek van universiteiten en farmaceutische bedrijven samen. BTCure krijgt een subsidie van 38 miljoen euro voor vijf jaar van het Innovative Medicines Initiative (IMI).

“In BTCure zoeken we naar het moleculaire mechanisme achter het voortbestaan van de ziekteprocessen bij reuma. We verwachten verschillen te vinden tussen de verschillende vormen van reuma”, vertelt Tom Huizinga, hoogleraar Reumatologie in het LUMC. “Daarnaast willen we behandelingen ontwikkelen die de ziekte echt genezen. Tot nu toe bestrijden we vooral de symptomen.” Huizinga is een van de twee universitaire coördinatoren van dit IMI-project waaraan 34 Europese partners deelnemen.

Het IMI is een nieuw Europees initiatief dat zich richt op het combineren van universitair en farmaceutisch onderzoek, om zowel ziekteprocessen te leren begrijpen, als medicijnen te ontwikkelen. De focus van IMI ligt op personalised medicine, medicatie afgestemd op het individu.

Beweegprogramma voor mensen met artrose

botBewegen houdt de spieren sterk, gewrichten soepel en geest gezond. Ook bij mensen met artrose. Activiteiten zoals wandelen en fietsen worden gemakkelijker. Door bewegen kom je lekkerder in je lijf te zitten. Het NIVEL ontwikkelde en onderzoekt een internetprogramma voor mensen met artrose tussen de 50 en 70 jaar.

Artrose is een veelvoorkomende gewrichtsaandoening, vooral op hogere leeftijd. Zij komt vooral voor in knieën en heupen, en vaker bij vrouwen dan bij mannen. In de volksmond heet artrose een vorm van slijtage van het kraakbeen, maar dat wil niet zeggen dat er niets aan te doen is. Door voldoende lichaamsbeweging – ook bij pijn – kan het kraakbeen zelfs weer dikker en steviger worden. Angst voor pijn zet echter vaak een cirkel naar minder bewegen en meer pijn in gang. Het NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg) heeft een internetprogramma ontwikkeld om deze cirkel te doorbreken. Het helpt mensen met artrose meer en gedoseerd te bewegen. Bij de deelnemers worden de effecten van het beweegprogramma op de klachten en dagelijkse activiteiten gemeten. Blijkt het programma effectief, dan komt het beschikbaar voor iedereen met knie- en heupartrose.

Pijn
Bewegen met pijn voelt onnatuurlijk, waardoor je gevoel zegt ermee te stoppen. Toch is pijn tijdens bewegen niet schadelijk voor de gewrichten. Door gedoseerd en stapsgewijs meer te bewegen verbetert de conditie, worden de spieren sterker en zijn alledaagse activiteiten, zoals boodschappendoen en het huishouden, gemakkelijker uit te voeren. Het programma Artrose In Beweging helpt artrosepatiënten op weg. Het programma duurt 8 weken.

Beweegprogramma
In het begin kiezen deelnemers een leuke activiteit om te doen, zoals fietsen, lopen of zwemmen. Ze krijgen via de website wekelijks een opdracht die – aan de hand van een voormeting – is afgestemd op hun niveau. Met de wekelijkse opdracht bouwen deelnemers de gekozen activiteit stapsgewijs op. Verder biedt het internetprogramma praktische informatie om dagelijkse problemen en hindernissen op te lossen. Binnen thema’s zoals medicijngebruik, gezonde voeding en omgaan met pijn, doen deelnemers vaardigheden en kennis op die hen kunnen helpen bij het omgaan met artrose. Bij problemen of vragen kunnen ze contact opnemen met een fysiotherapeut.

Voor wie?
Artrose In Beweging is ontwikkeld voor mensen tussen de 50 en 70 jaar die last hebben van artrose in heupen of knieën en die meer willen bewegen. Om te kunnen deelnemen aan het programma en het onderzoek mogen ze niet tegelijkertijd actief onder behandeling zijn bij een fysiotherapeut of specialist.

Belangstelling om mee te doen? Zie www.artroseinbeweging.nl
[NIVEL]

Maandelijkse behandelingen vermindert ernst reuma

ReumaReumapatiënten moeten maandelijks hun arts bezoeken voor een behandeling op maat. Dat is drie maal zo vaak als nu. Bewegingswetenschapper Marije Bakker van het UMC Utrecht concludeert dat in haar proefschrift. Zij promoveert op 24 februari.

Bij ongeveer driehonderd patiënten analyseerde Bakker het effect van een maandelijks bezoek aan de arts. Ze vergeleek gedurende twee jaar de toestand van patiënten die maandelijks op controle kwamen met patiënten die om de drie maanden langs kwamen. Bij 50 procent van de intensief behandelde patiënten nam de ernst van reuma sterk af, in de gewone groep gebeurde dat bij 37 procent.

Extra medicijn
Maar de behandeling kan nog beter, ontdekte Bakker. In een vervolgonderzoek keek ze bij 250 intensief behandelde reumapatiënten naar het effect van een extra medicijn. Het ging om een speciale aanpak, ‘tight control’, waarin zorgverleners medicijnen zorgvuldig opbouwen en afstemmen op individuele patiënten. Reumapatiënten krijgen normaalgesproken reumamedicijn methotrexaat, nu ontvingen ze ook ontstekingsremmer prednison. De ziekte bleek sterk te verminderen bij 72 procent van patiënten die beide medicijnen gebruikten, dat gebeurde bij 61 procent van de mensen die alleen methotrexaat gebruikten. In de dubbel behandelde groep hadden bovendien minder patiënten aanvullende zware biologische medicijnen nodig.

“Vooral bij het begin van de ziekte, als die nog niet rustig is, is het belangrijk dat patiënten maandelijks een arts zien”, stelt Bakker. “De dosering van het medicijn kan dan zo goed mogelijk afgestemd worden op de patiënt. Deze intensieve behandeling vergroot de kans dat de ziekte sterk in ernst afneemt. Alle reumatologen in de regio Utrecht werkten mee aan het onderzoek. We proberen nu andere artsen en patiënten hiervan op de hoogte te brengen. We hopen dat de intensieve behandeling z’n weg vindt naar de dagelijkse praktijk.”

Bakker en collega’s gebruiken een computerbeslisprogramma om de ernst van de ziekte en de verbetering ten opzichte van het vorige bezoek te bepalen. In de berekening is onder meer het aantal pijnlijke en gezwollen gewrichten opgenomen. De berekening is eenvoudig, maar daardoor zijn patiënten in de loop van de tijd goed vergelijkbaar, ook als ze met verschillende zorgverleners te maken hebben gehad.

Reuma
Reumatoïde artritis (‘reuma’) is een chronische ontstekingsziekte die niet te genezen is, maar wel te beheersen. Met de juiste behandelstrategie en dosering zijn de symptomen tot een minimum te beperken (de ziekte is dan ‘in remissie’). Reumatoïde artritis kan in alle gewrichten voorkomen, maar vooral de handen en voeten zijn vaak aangedaan.

Namens het Reumafonds gaan in de week van 27 februari t/m 5 maart ruim 65.000 vrijwilligers langs de deuren om te collecteren voor de bestrijding van reuma en artrose.
[UMC Utrecht]

Sint Maartenskliniek start transitiepoli voor kinderen met reuma

kinderen ziekenhuisHet reumacentrum van de Sint Maartenskliniek is deze maand gestart met een nieuwe poli gericht op kinderen tussen de 12 en 18 jaar die jeugdreuma hebben. De transitiepoli heeft als doel het volwassen worden met reuma soepel te laten verlopen. Door zelfstandig en zelfredzaam te worden, is het kind het beste voorbereid op de toekomst. De aandoening moet daarbij zo weinig mogelijk hinderen.

Transitie is een overgangsperiode van kindergeneeskundige naar volwassen zorgverlening. De kinderen gaan leren de eigen touwtjes in handen te nemen en de ouders leren de kinderen los te laten. De arts gaat steeds meer zaken direct met het kind regelen in plaats van met de ouders. Op deze manier wordt de overgang van de kinderreumatoloog naar de volwassenenreumatoloog soepeler. Problemen rondom de behandeling, zoals het slordig omgaan met medicatie of het niet verschijnen op policontrole, kunnen voorkomen worden.

De behandelaars stellen samen met het kind en zijn of haar ouders een individueel transitieplan op om ouders en kind goed te kunnen begeleiden in het volwassen worden. In het plan wordt aandacht besteed aan de chronische ziekte, maar ook aan de gevolgen voor het dagelijkse leven in al haar facetten: op het gebied van zorg, relaties, studie, werk, wonen, vervoer, vrije tijd en sport. In het verpleegkundig spreekuur worden deze aspecten uitvoerig met de tieners en hun ouders besproken.

‘Wat kinderen en jongeren bijzonder maakt, is dat ze enorm in ontwikkeling zijn’, vertelt reumatoloog Marcel Franssen. Er speelt vaak van alles op het gebied van school, vriendschappen, seksualiteit en emoties.’ Dat vraagt volgens Franssen een andere benadering in de omgang: ‘Jongeren zijn zo enorm bezig, dat je niet teveel eisen moet stellen. Dus niet boos worden als ze een keer hun medicijnen of spreekuur zijn vergeten, maar ze coachen en ze nogmaals uitleggen waarom het belangrijk is.’

Jeugdreuma is een auto-immuunziekte en kenmerkt zich door langdurige ontstekingen aan één of meer gewrichten. In Nederland hebben twee- tot drieduizend kinderen jeugdreuma. De aandoening kent verschillende vormen, een deel van de kinderen groeit over de ziekte heen. Op de polikliniek kinderreumatologie in het Kindcentrum van de Sint Maartenskliniek worden jaarlijks ongeveer 300 kinderen en jongeren met een reumatische aandoening behandeld.
[Sint Maartenskliniek]