Nieuwe biomarker voor prognose bij reuma

ReumaDoor een nieuw ontdekte antistof valt het beloop van reuma bij patiënten beter te voorspellen. Dat publiceren onderzoekers van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) in het vooraanstaande tijdschrift PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences).

Slechtere prognose
De nieuw ontdekte antistof, anti-CarP (anti-gecarbamyleerd-eiwit), richt zich tegen gewijzigde eiwitten. Patiënten bij wie anti-CarP in het bloed kan worden aangetoond, hebben een slechtere prognose. De ontdekking van anti-CarP sluit aan op de ontdekking van een andere antistof vijftien jaar terug, ACPA (anti-gecitrullineerd-eiwit-antilichaam), die eveneens een slechter beloop bij reuma voorspelt. “Ongeveer de helft van de reumapatiënten heeft ACPA-antistoffen”, vertelt prof. René Toes (LUMC). “Zij worden ernstiger ziek.” Maar een deel van de patiënten zonder ACPA krijgt tóch ernstige klachten, vult dr. Leendert Trouw aan. “Daarvoor was nog geen voorspellende antistof bekend. Met anti-CarP is dat nu veranderd.”

Veranderde eiwitten
De antistoffen anti-CarP en ACPA herkennen eiwitten die door een enzym veranderd zijn. Anti-CarP herkent eiwitten die gecarbamyleerd zijn, bij ACPA gaat het om gecitrullineerde eiwitten. In beide gevallen is één aminozuur vervangen door een ander. De gewijzigde eiwitten kunnen alleen door antistoffen herkend worden als ze buiten de cel treden. Dat kan gebeuren bij ontstekingsreacties, zoals in de gewrichten van reumapatiënten. Of de gewijzigde eiwitten zelf ook bijdragen aan het ziekteproces is nog onduidelijk. Voor ACPA zijn eerder al wel aanwijzigingen gevonden dat dat zo is. Zo bleken muizen die ACPA ingespoten kregen, ontstoken gewrichten te ontwikkelen.

Behandeling
Mochten andere studies de voorspellende waarde van anti-CarP bevestigen, dan zou de behandeling van reuma misschien aangepast kunnen worden als patiënten positief scoren voor anti-CarP. “Als je ernstigere klachten verwacht, dan kun je wellicht meer en eerder medicijnen voorschrijven”, aldus Trouw. “Maar zover is het nog lang niet.”
[LUMC]

Nieuwe oefentherapie bij artrose onderzocht

knieOefentherapie helpt pijnklachten bij artrose in de knie te verminderen. Dat is al langer bekend. Met sterke spieren eromheen kan de knie schokken beter opvangen, iets wat het aangetaste kraakbeen niet meer goed kan. In een nieuwe vorm van oefentherapie leren mensen met knieartrose ook beter te voelen wat er in hun knie gebeurt. De gedachte is dat daardoor klachten en beperkingen verder afnemen.

Drs. Jesper Knoop Bewegingswetenschapper en fysiotherapeut drs. Jesper Knoop van Reade in Amsterdam onderzoekt met steun van het Reumafonds of het zo werkt.

“Mensen die artrose hebben, voelen minder goed wat er in hun knie gebeurt dan mensen met gezonde knieën”, legt drs. Knoop uit. “De knie is ook minder stabiel. In de nieuwe oefentherapie leren mensen beter te voelen wat er in hun knie gebeurt wanneer ze bewegen. Dat doen we bijvoorbeeld door mensen voor een spiegel oefeningen te laten doen. Ook legt de fysiotherapeut de nadruk op een goed gebruik van de knie tijdens de oefening.”

Drie maanden meedoen
In het onderzoek van Knoop, STABILO genaamd, wordt onderzocht of de nieuwe behandeling beter werkt dan de bestaande oefentherapieën. “De laatste groepjes deelnemers zijn net begonnen aan hun programma van drie maanden”, vertelt de onderzoeker. “In totaal doen 159 mensen mee.”
[Reumafonds]

Mogelijk doorbraak in reumatoïde artritis

ReumaVeel mensen met reumatoïde artritis (RA) willen graag op een natuurlijke manier de ontstekingen in hun gewrichten remmen. Professor Paul-Peter Tak (AMC Amsterdam) gaat onderzoeken of stimulatie van een bepaalde hersenzenuw de ontstekingen bij mensen met RA kan remmen. Dat wordt gedaan met een soort ‘chip’ in de hals.

prof. dr. Paul-Peter Tak Het nieuws over de chip heeft enorm veel reacties opgeleverd. Veel mensen willen de chip uitproberen, maar professor Tak heeft hiervoor al 10 personen geselecteerd. Of deze chip mensen met reumatoïde artritis medicijnvrij kan maken, is nog niet zeker volgens Tak. Hij verwacht dat mensen met RA minder medicijnen nodig hebben en hij hoopt op meer. De proef met 10 personen moet uitwijzen wat er mogelijk is.

Nervus vagus
Bij professor Tak was al bekend dat stimulatie van de hersenzenuw nervus vagus een ontstekingsremmend effect heeft. Dat ontdekte hij in een pilotstudie, gefinancierd door het Reumafonds. De theorie erachter heeft te maken met een bijensteek. Het stofje dat de bij in het lichaam achterlaat, heet acetylcholine. Acetylcholine bindt zich aan andere stoffen, waardoor ontstekingen in het lichaam worden gedempt. De nervus vagus geeft ook acetylcholine af. Door deze zenuw te stimuleren met een chip kan hopelijk de ontsteking bij RA geremd worden.

Tak licht toe: “De pilotstudie was heel belangrijk voor de uiteindelijke ontwikkeling van de chip. Donateurs van het Reumafonds mogen daarom trots zijn, want met hun geld is deze studie in gang gezet. Overigens is chip misschien niet helemaal de juiste benaming. Het is eerder een soort pacemaker. Deze techniek wordt al langer gebruikt in de medische zorg, maar nu voor het eerst bij RA. In het laboratorium is de afstelling al grotendeels uitgedokterd, maar nu moet blijken wat bij mensen met reumatoïde artritis de juiste afstelling is.”

Eerste resultaten in 2012
Professor Tak hoopt in de loop van volgend jaar de eerste resultaten naar buiten te kunnen brengen. Als deze positief zijn, verwacht hij binnen enkele jaren de chip beschikbaar te hebben als onderdeel van de behandeling voor mensen met RA.
[Reumafonds]

Slechte vetten veroorzakers van kraakbeenschade?

Kan kraakbeenschade bij artrose toenemen door de aanwezigheid van slechte vetten in het lichaam? Dat is de vraag waarop dr. Peter van Lent van het UMC St. Radboud in Nijmegen een antwoord wil vinden in een onderzoek gefinancierd door het Reumafonds. Als slechte vetten inderdaad een rol spelen bij kraakbeenschade, zijn er kansen op nieuwe behandelingen bij artrose.

dr. Peter van Lent Dr. Van Lent vertelt ons graag over zijn onderzoek. “Het wordt de laatste jaren steeds duidelijker dat een bepaalde groep patiënten met artrose een lichte ontsteking heeft in de binnenbekleding van het gewricht, het synovium. Wij onderzoeken nu of de slechte vorm van cholesterol, LDL-cholesterol, die ontsteking veroorzaakt en of daardoor meer schade aan het kraakbeen ontstaat.

Zijn er nieuwe ontwikkelingen?
“Ja, die zijn er zeker en daar zijn we heel blij mee. In een bepaald experiment blijkt inderdaad dat er een ontsteking ontstaat in het synovium na een langdurig vetrijk dieet. Dit komt doordat afweercellen in het synovium de slechte vetten afvangen. Het ontstoken synovium maakt daarna stoffen aan, die het kraakbeen kunnen aantasten. Of die stoffen ook daadwerkelijk tot meer kraakbeenschade leiden, moeten we nog verder uitzoeken.”

Doen er ook mensen met artrose mee aan het onderzoek? “Ja, we werken niet alleen met proeven in het laboratorium. We betrekken ook de gegevens van de deelnemers van CHECK bij ons onderzoek. We gaan namelijk het gehalte van de slechte vetten meten in het bloed van mensen met beginnende artrose. De uitkomsten gaan we koppelen aan het ontstaan van gewrichtsschade. CHECK (Cohort Heup en Cohort Knie) is het grootste patiëntenonderzoek naar artrose ooit. Er worden meer dan 1.000 mensen met artrose gevolgd; dus zijn er veel gegevens voor ons beschikbaar.”

Wat hebben mensen met artrose aan dit onderzoek? “Wij hopen te bewijzen dat het afvangen van slechte vetten door afweercellen echt de oorzaak is van ontsteking van het synovium. Als dat zo is, kan misschien een bepaald dieet of het gebruik van medicijnen de ontstekingen in het synovium tegengaan. Daarmee hebben we nog niet de oorzaak van artrose onder de knie, maar kunnen we hopelijk wel met nieuwe methoden de schade aan het kraakbeen zoveel mogelijk beperken.”

Infusiegerelateerde reacties rituximab (MabThera) bij reumatoïde artritis

Het gebruik van rituximab (MabThera) bij reumatoïde artritis kan leiden tot allergische reacties die in zeldzame gevallen fataal kunnen zijn. Deze kunnen optreden zowel bij eerste gebruik als bij vervolginfusies. De onderliggende oorzaak is niet volledig duidelijk, maar lijkt gerelateerd aan de release van cytokines. De uitgebreide productinformatie (SPC) en bijsluiter van het geneesmiddel worden aangepast.

Artsen wordt aangeraden premedicatie toe te dienen voor iedere infusie met rituximab en patiënten met een voorgeschiedenis van hartklachten zorgvuldig te volgen.

Dit schrijft de firma Roche in een brief, een zogenaamde Direct Healthcare Professional Communication (DHPC). De brief met deze belangrijke veiligheidsinformatie is in overleg met het CBG en de Inspectie voor de Gezondheidszorg gestuurd naar reumatologen, ziekenhuisapothekers en internisten.

Rituximab wordt gebruikt bij de behandeling van ernstige reumatoïde artritis bij volwassenen, folliculair lymfoom en chronische lymfatische leukemie.

Meer informatie op de website van CGB-MED.

Chip in nek voor reumapatiënten

Het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam begint naar verwachting eind augustus een proef waarbij een chip wordt ingebracht in een zenuw in de nek van patiënten die leiden aan reumatoïde artritis, een vorm van reuma. De chip zal dagelijks ongeveer een minuut lang een klein elektrisch signaal afgeven. De verwachting is dat daardoor ontstekingen in de gewrichten van reumapatiënten worden geremd.

Reumatoloog professor Paul-Peter Tak heeft maandag een bericht hierover in De Telegraaf bevestigd.

De chip wordt ingebracht in de nervus vagus, dat is de zenuw die onder meer de ademhaling en de hartslag regelt. De onderzoekers hebben de chip al getest op ratten en muizen. Het is nu de bedoeling dat de chip bij het AMC getest wordt op ongeveer tien patiënten die lijden aan reumatoïde artritis en die het medicijn methotrexaat gebruiken.

Ook in andere Europese landen wordt de chip getest.
[AMC]

Reumatologen Jeroen Bosch Ziekenhuis organiseren ReumaBeweegdag

Reuma‘Bewegen is gezond en leuk om te doen, ook voor reumapatiënten!’. Met dit motto organiseert de vakgroep Reumatologie van het Jeroen Bosch Ziekenhuis en Ziekenhuis Bernhoven een ReumaBeweegdag op 8 oktober 2011. Tijdens deze dag kunnen reumapatiënten uit de regio’s waarin beide ziekenhuizen werkzaam zijn, kennis maken met verschillende vormen van bewegen. Het doel van de dag is deze patiënten te stimuleren te blijven bewegen. Ook partners, begeleiders en ouders zijn van harte welkom. De deelname is gratis.

Ex-schaatskampioen Annamarie Thomas opent de ReumaBeweegdag met een gezamenlijke warming-up. Annamarie is ambassadrice van de stichting Bechterew en weet als geen ander hoe belangrijk bewegen is. De bezoekers aan de ReumaBeweegdag kunnen deelnemen aan verschillende beweegworkshops zoals onder meer zumba, volleybal, tafeltennis, nordic walking en acquarobics. Zo ervaren patiënten wat bewegen voor hen kan betekenen.

Informatiemarkt
Tijdens de dag worden er ook verschillende presentaties gegeven over bewegen en reuma, voeding en reuma en mindfulness. Naast de workshops en de presentaties kunnen de patiënten ook de informatiemarkt bezoeken. Op deze informatiemarkt presenteren verschillende patiëntenverenigingen zich en is informatie te vinden over ergotherapie en bewegen.

Meer informatie
De ReumaBeweegdag vindt plaats in revalidatiecentrum Tolburg, op het terrein van het Jeroen Bosch Ziekenhuis van 10.30 uur tot 16.00 uur. Meer informatie over deze dag is te vinden op www.jbz.nl en www.bernhoven.nl.

Jeroen Bosch Ziekenhuis
Het Jeroen Bosch Ziekenhuis is een groot ziekenhuis op meerdere locaties in de regio ’s-Hertogenbosch en de Bommelerwaard. Sinds 1274 kent de regio een gastvrij ziekenhuis waar persoonlijke aandacht voor de patiënt, kwaliteit en innovatie belangrijk zijn. Het ziekenhuis heeft in april 2011 een nieuw gebouw betrokken en wil het meest patiëntgerichte ziekenhuis in Nederland zijn. Met ruim 240 medisch specialisten verdeeld over 29 specialismen is het Jeroen Bosch Ziekenhuis een topklinisch centrum voor acute en specialistische zorg. Als opleidingsziekenhuis levert het een belangrijke bijdrage aan de opleiding van artsen en verpleegkundigen in Nederland. Speerpunten in de zorg zijn Oncologie, Cardiovasculaire geneeskunde, Endoscopie en Transmurale geneeskunde.

TNO valt in prijzen voor onderzoek naar artrose

Tijdens de Top Institute (TI) Pharma meeting in april heeft Lobke Gierman de posterprijs gewonnen met onderzoek naar het anti-inflammatoire effect van rosuvastatine en rosiglitazone op de ontwikkeling van voeding geïnduceerde osteoarthritis. Lobke was één van de tien genomineerden die haar poster mocht presenteren aan een internationale jury, die zij wist te overtuigen van het belang van haar onderzoek.

Afgelopen week ontving zij voor hetzelfde onderzoek de Pauline van Wachemprijs voor de beste presentatie tijdens de Nederlandse Vereniging voor Matrix Biologie.

Artrose is een veel voorkomende aandoening waar helaas nog geen medicijnen voor beschikbaar zijn die daadwerkelijk het ziekteproces kunnen beïnvloeden. Artrose is één van de topics binnen het (Auto)-Immune Diseases project van het Top Institute (TI) Pharma. TI Pharma is een publiek-private samenwerking waarin kennisinstellingen en bedrijfsleven samenwerken aan vernieuwend, multidisciplinair onderzoek gericht op het verbeteren van de ontwikkeling van maatschappelijk waardevolle medicijnen.

Lobke Gierman is in september 2008 begonnen als promovenda binnen het TI Pharma consortium bestaande uit het LUMC, Erasmus MC, Centocor BV en TNO. Haar onderzoek richt zich op de relatie tussen overgewicht, metabole stress en de ontwikkeling van artrose. Lobke demonsteerde in haar studie dat ontstekingsprocessen een prominente rol spelen in de ontwikkeling van artrose in obese muizen en dat overbelasting van de gewrichten veel minder van belang is. Dit is een nieuw concept in het artroseveld en biedt mogelijkheden tot ontwikkeling van therapieën. De studie geeft al indicaties aan wat soort medicatie gedacht kan worden. Rosuvastatine en rosiglitazone zijn namelijk medicijnen die al in patiënten worden toegepast ter bestrijding van cardiovasculaire aandoeningen en diabetes type II, maar die additioneel een anti-inflammatoire werking hebben die in deze studie verantwoordelijk is voor de remming van artrose.
[TNO]