Gezonderworden.nl

Nieuws over gezondheid, overgewicht en diabetes

Lastig om goed geïnformeerd besluit te nemen over screenen prostaatkanker via PSA-test

prostaatDe PSA-test om te screenen op prostaatkanker, mag een goed geïnformeerde patient niet worden onthouden. Het informeren van patiënten die een PSA-test willen, blijkt in de praktijk nog onvolledig te gebeuren. Ook wordt er maar in de helft van de gevallen een rectaal toucher uitgevoerd voorafgaand aan het aanvragen van een PSA-test. Hierdoor is de arts niet volledig op de hoogte van de conditie van de prostaat en is de patiënt onvoldoende toegerust om een goede beslissing te nemen over of hij wel of niet gescreend wil worden. Dit blijkt uit onderzoek van uroloog Saskia van der Meer van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Huisartsen en niet-urologische medisch specialisten moeten meer uitleg geven en nog selectiever zijn bij het aanvragen van een PSA-test om te screenen op prostaatkanker. Zij promoveerde op 21 oktober 2015 op haar proefschrift aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Het gebruik van de PSA-test is controversieel. Er is veel onduidelijk over het effect van de test en de medische richtlijnen verschillen onderling in hun adviezen, aanbevelingen en vervolgacties. Dit maakt de PSA-test geen ideaal middel voor screening op prostaatkanker en daardoor zijn huisartsen voorzichtig met het inzetten van de PSA-test voor dit doel.

In haar onderzoek laat Saskia van der Meer zien dat het initiatief voor een PSA-test, zowel van patiënt als (huis)arts kan komen. De patiënt wil de test vooral vanwege plasklachten en angst voor prostaatkanker. De informatievoorziening laat nog te wensen over. Patiënten zijn hierdoor niet goed in staat een goed geïnformeerde beslissing te nemen over het wel of niet laten screenen. Van der Meer pleit er dan ook voor om meer onderzoek te doen naar een manier waarop onpartijdige en uniforme informatie kan worden verstrekt en wat de effecten er van zijn op de tevredenheid van patiënten over hun keuzes.

Uit het onderzoek van Van der Meer blijkt ook dat het beleid na een PSA-test door huisartsen en niet-urologische medisch specialisten enorm varieert en niet in overeenstemming is met de richtlijnen. In plaats van follow-up voor een matig verhoogde PSA uitslag worden oudere patiënten en patiënten met comorbiditeit eerder gerustgesteld of überhaupt niet geïnformeerd over de uitslag, omdat deze groep patiënten mogelijk minder kans heeft op het ontwikkelen van een klinisch relevant prostaatcarcinoom. Door dit beleid wordt deze patiënten verdere testen met bijkomende mogelijke schade onthouden. Dit maakt echter het verrichten van het merendeel van deze PSA-testen discutabel.

De Prostaatwijzer is een risicocalculator van de SWOP (Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Prostaatkanker). Deze geeft een inschatting van het patiëntspecifieke risico op prostaatkanker. Van der Meer adviseert deze risico-calculator te valideren en algemeen te hanteren in de eerstelijns-gezondheidszorg. Patiënten kunnen dan eerder gerust gesteld worden en hebben minder angst bij een eventueel verhoogde PSA-test. Huisartsen kunnen hun patiënt beter adviseren over een eventueel vervolg. Bovendien kan het leiden tot minder verwijzingen en de daaropvolgende behandelingen.
[UMCG]

Selenium beschermt mogelijk tegen prostaatkanker

prostaatOnderzoek uitgevoerd door de Universiteit Maastricht laat zien dat een hogere seleniumwaarde in teennagels samenhangt met een verlaagd risico op gevorderde prostaatkanker. Mannen met de hoogste teennagel-seleniumwaarden hadden een meer dan 60 procent lager risico in vergelijking met mannen met de laagste seleniumwaarden.

Selenium biedt mogelijk bescherming tegen gevorderde prostaatkanker
Dit impliceert dat een gebrekkige inname van selenium gepaard gaat met een verhoogd risico op gevorderde prostaatkanker. Deze opvallende resultaten worden vandaag door promovendus Milan Geybels gepresenteerd op de jaarlijkse bijeenkomst van de American Association for Cancer Research (AACR).

De Nederlandse Cohort Studie
De Nederlandse Cohort Studie naar voeding en kanker omvat 58.279 mannen die bij aanvang in september 1986, een leeftijd hadden van 55 tot 69 jaar. Deze mannen werden gevolgd en na meer dan 17 jaar van follow-up waren 898 patiënten met gevorderde prostaatkanker beschikbaar voor analyse.

Verband
Volgens Geybels hebben eerdere studies die het verband onderzochten tussen seleniumwaarden en prostaatkanker wisselende resultaten opgeleverd. “Onze studie is interessant, omdat we specifiek mannen met gevorderde prostaatkanker onderzocht hebben, een type prostaatkanker met een slechtere prognose dat daarom klinisch relevant is,” aldus Geybels. “Een ander belangrijk verschil is dat eerder onderzoek meestal verricht werd onder mannen met matige tot hoge seleniumwaarden. De seleniumwaarden van de mannen uit de Nederlandse Cohort Studie variëren van laag tot matig. Dat is belangrijk, omdat verwacht wordt dat juist een lage seleniumwaarde samenhangt met een hoger risico op prostaatkanker.”

Geybels en zijn collega’s kozen als biomarker teennagelselenium, omdat het een weergave is van een langdurige blootstelling aan selenium. Selenium in bloed is weer beter voor het bestuderen van recente seleniumblootstelling.

Om selenium daadwerkelijk te kunnen toepassen ter voorkoming van prostaatkanker is meer onderzoek nodig, vooral in populaties met lage seleniumwaarden. “De resultaten tot nu toe zijn in ieder geval veelbelovend,” aldus Geybels.
[academisch ziekenhuis Maastricht]

Goede prostaatkankerzorg in Rotterdam

prostaatHet Erasmus MC-Daniel den Hoed en het Sint Franciscus Gasthuis voldoen aan de voorwaarden voor goede prostaatkankerzorg. Dat berichten twee belangenverenigingen.

Prostaatcentrum
De in Rotterdam gevestigde ziekenhuizen vormen samen het Prostaatcentrum zuidwest Nederland.

Voorwaarden
Prostaatkankerstichting.nl en de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties hebben, wat zij noemen, minimale voorwaarden voor behandeling van prostaatkanker opgesteld.

Verpleegkundige
Voorwaarden zijn onder meer de aanwezigheid van een gespecialiseerde verpleegkundige en het snel uitvoeren van een prostaatbiopt.

Aanspreekpunt
Ook gelden eisen voor bijvoorbeeld het minimumaantal behandelingen, de samenstelling van het behandelteam en wie het aanspreekpunt voor de patiënt is.

Patiëntenwijzer
Met een prostaatkankerwijzer kunnen patiënten via internet opzoeken welke ziekenhuizen in en nabij hun woonplaats aan de gestelde eisen voldoen.

Groen vinkje
De belangenverenigingen hebben ruim honderd ziekenhuizen benaderd voor de keuring. Twee derde van de ziekenhuizen kreeg een groen vinkje.
[Erasmus MC]

Prostaatscreening zinvol bij 55-plussers

prostaatBevolkingsonderzoek naar prostaatkanker bij mannen 55-69 jaar in Nederland stapje dichterbij
Screening op prostaatkanker heeft belangrijke nadelen, maar beperkt screenen kan zinvol zijn. Deelname aan screening voor mannen van 55-69 jaar elke 4 jaar vermindert de kans op overlijden aan de ziekte met bijna 35%. Als met alle nadelen rekening wordt gehouden kan een man 7 gezonde levensjaren winnen. Dit schrijven onderzoekers van Erasmus MC vandaag in het wetenschappelijke tijdschrift New England Journal of Medicine. De analyse gaat gepaard met een editorial, die de studie prijst als voorbeeld van hoe de burger, zijn arts en de overheid om zouden moeten gaan met wel of niet testen op kanker.

De discussie over nadelen van met name prostaatkankerscreening is niet nieuw. Recent heeft de Amerikaanse Task Force on Prevention nog bepaald dat de voordelen niet opwegen tegen de nadelen. Vrijwel nergens in Europa is er om die reden screening op prostaatkanker. Maar die nadelen, bijivoorbeeld fout-positieve uitslagen of bijwerkingen van behandeling, zijn van een andere orde dan 7 of 8 gewonnen levensjaren. De Nederlandse onderzoekers, onder leiding van prof.dr. Harry de Koning, van de afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg van het Erasmus MC hebben nu de mogelijke gezondheidswinst kunnen corrigeren voor alle verwachte nadelen van screening, zowel op de korte als de lange termijn, rekening houdend met de consequenties voor de kwaliteit van leven van een deelnemer of patient. Zoals de editorial van Harold Sox beschrijft: “This is welcome news. The authors now adress the apples-and-oranges problem by using the same measure for harms and benefits. More importantly, the study is a model for developing the evidence base for practice guidelines”. Het gaat erom dat de beslissing tot screenen pas gemaakt kan worden als de toekomstige consequenties van screening, diagnose en behandeling voor de patient ook zijn meegewogen. De conclusies komen mede uit hun analyse van gegevens van een European Screeningsstudie onder 162,000 mannen.

Dr. Eveline Heijnsdijk is eerste auteur van het artikel: “Uit eerdere publicaties van de ERSPC bleek al dat screening van mannen zinvol kan zijn. Wat nu nieuw en uniek is, is dat we door middel van een computermodel veel verder kunnen kijken dan de 11 jaar follow-up uit de ERSPC-trial. Door correct rekening te houden met een langere follow-up worden de voor- en nadelen juister berekend: zo heeft de ERSPC gepubliceerd dat in de eerste 11 jaar follow-up 1055 screeningen nodig zijn voor 1 belangrijk effect: sterfte voorkomen. Wij komen met een levenslange follow-up op slechts 98 mannen die gescreend moeten worden om 1 sterfgeval aan de ziekte te voorkomen.”

De Koning: “We hebben echt een heel belangrijke stap gemaakt. We zijn als een van de eersten kritisch geweest op een screeningsprogramma op prostaatkanker, maar de gunstige effecten op lange termijn zijn veelbelovend. De nadelen verminderen dit gunstige effect met zo’n 20%, maar of dat veel of weinig is moeten individuen en de Gezondheidsraad de komende jaren gaan bepalen, denk ik. Screening op prostaatkanker, als bevolkingsonderzoek of preventief individueel via huisartsen bij mannen boven 70 jaar is niet aan te bevelen”.

Bereken uw kans op prostaatkanker met de prostaatwijzer van de afdeling Urologie, Erasmus MC.
[Erasmus MC]

Preventief onderzoek naar kanker heel gebruikelijk

In Nederland laten veel vrouwen zich preventief onderzoeken op baarmoederhals- en borstkanker. Vaak doen zij dit naar aanleiding van een oproep voor een bevolkingsonderzoek. Van de mannen van 40 jaar of ouder laat een kwart zich testen op risico op prostaatkanker.

Veel vrouwen onderzocht op baarmoederhals- en borstkanker
Van de vrouwen van 20 jaar of ouder geeft 58 procent aan dat zij in de afgelopen vijf jaar minstens één keer door middel van een uitstrijkje zijn onderzocht op baarmoederhalskanker. Daarnaast geeft 48 procent van de vrouwen van 30 jaar of ouder aan dat zij in de afgelopen twee jaar door middel van röntgenfoto’s zijn onderzocht op borstkanker.

Meestal laten vrouwen zich onderzoeken naar aanleiding van een uitnodiging voor bevolkingsonderzoek. Deze bevolkingsonderzoeken zijn er echter niet voor alle leeftijden en er kunnen ook andere redenen zijn. Zo was bij preventief onderzoek naar borstkanker bij ongeveer een op de negen vrouwen een knobbeltje in de borst de aanleiding voor onderzoek.

Grote meerderheid vrouwen geeft gehoor aan oproep bevolkingsonderzoek
Van de vrouwen die aangeven in de afgelopen vijf jaar te zijn uitgenodigd voor het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker, gaf 85 procent aan gehoor te hebben gegeven aan die oproep. De meest gegeven reden (22 procent) om geen gehoor te geven is het onplezierig vinden van het onderzoek.

Van de vrouwen die aangeven in de afgelopen twee jaar te zijn uitgenodigd voor het bevolkingsonderzoek naar borstkanker, gaf 88 procent aan zich op grond van die uitnodiging te hebben laten onderzoeken. De meest gegeven reden (23 procent) om dat niet te doen, is dat het onderzoek niet nodig wordt gevonden.

Geen bevolkingsonderzoek, toch vaak test op prostaatkanker
Voor mannen is er geen bevolkingsonderzoek. Toch laat een groot deel van de mannen wel een bloedtest doen om vast te stellen of ze een verhoogde kans hebben op prostaatkanker. In 2010 gaf bijna een kwart van de mannen van 40 jaar of ouder aan dat er bij hen in de afgelopen vijf jaar een Prostaat Specifiek Antigeen test is afgenomen.

Ongeveer twee derde van deze mannen deed dit uit voorzorg of vanwege hun leeftijd. Bijna drie op de tien lieten het doen vanwege plasklachten of rugpijn.
[CBS]

UMC St Radboud bevriest eerste prostaattumor onder MRI-geleide

prostaatRadiologen en urologen van het UMC St Radboud hebben, als eerste in Nederland, bij een patiënt met prostaatkanker een tumor lokaal bevroren onder MRI-geleide. De Nijmeegse behandeling is uniek omdat de artsen alleen de tumor bevriezen en niet de gehele prostaat behandelen en de procedure met MRI uitvoeren.

Interventieradioloog Jurgen Futterer: ’Dankzij MRI zien we zeer nauwkeurig waar de tumor zich bevindt en hoe agressief deze is. We kunnen de tumor zo heel gericht behandelen. We brengen in en rondom de tumor speciale naalden in. Deze worden extreem koud gemaakt, waardoor we de tumor bevriezen en de cellen vernietigen. Het lichaam ruimt de tumorcellen vervolgens zelf op. Door alleen de tumor te behandelen en niet een groter omliggend gebied is de kans op complicaties, zoals incontinentie en impotentie, aanzienlijk kleiner. Ook herstelt de patiënt naar verwachting sneller.’

Terugkerende tumoren
Eén op de zes mannen krijgt te maken met prostaatkanker, het is daarmee de meest voorkomende kanker bij mannen. In Nederland wordt jaarlijks bij 10.000 mannen prostaatkanker vastgesteld. Cryoablatie wordt al langer toegepast bij de behandeling van prostaatkanker, vaak bij patiënten bij wie de tumor terugkeert en waarbij bestraling niet meer mogelijk is. De cryo-behandeling vond tot nu toe alleen plaats onder echobegeleiding. Hierbij wordt ook een groter deel van de prostaat bevroren omdat echografie de tumor minder duidelijk zichtbaar maakt. Ook neemt de kans op complicaties toe bij het behandelen van een groter gebied.

Wetenschappelijk onderzoek
Inmiddels is wetenschappelijk onderzoek gestart naar de MRI-geleide cryobehandeling bij mannen met een terugkerende tumor na bestraling. De behandeling vindt plaats in het Prostate MR Center van het UMC St Radboud. Het Prostate MR center maakt deel uit van het Radboud Universitair Centrum voor Oncologie en biedt patiënten de nieuwste en meest toonaangevende MRI-diagnostiek op het gebied van prostaatkanker. Radiologen, urologen en oncologisch specialisten werken nauw samen om patiënten de beste zorg te bieden. Het Nijmeegse centrum loopt internationaal voorop en behandelt patiënten vanuit de hele wereld.
[UMC St Radboud]

Ibuprofen remt mogelijk prostaatkanker af

ibuprofenOntstekingsremmende pijnstillers, zoals Ibuprofen, zouden kunnen gebruikt worden om prostaat- en andere kankers te bestrijden. Dat blijkt uit een onderzoek uitgevoerd aan de universiteit van Bath, aldus DeMorgen.be.

Deze pijnstillers worden op dezelfde manier door het lichaam afgebroken: via het eiwit AMACR, dat ook een belangrijke rol speelt in kankers. Het eiwit draait overuren in bijna alle vormen van prostaatkanker en verschillende darmkankers, en enkele anderen. De rol van het eiwit lijkt cruciaal: het versterkt de toevloed van energie naar de tumoren, waardoor hun groei vertraagt.

Cancer Research UK waarschuwt voor eventuele nadelen op lange termijn. “Deze medicatie kan neveneffecten hebben, zoals maagzweren”. Het zal dan ook een afweging worden van nadelen tegenover voordelen.

Robot verbetert behandeling prostaatkanker

prostaatHet UMC Utrecht heeft een speciale robot ontwikkeld waarmee in de toekomst verschillende diagnose- en behandelmethodes van prostaatkanker in de MRI-scanner (Magnetic Resonance Imaging) kunnen worden uitgevoerd. Michiel van den Bosch onderzocht hoe goed de robot bruikbaar is bij de behandeling van prostaatkanker.

Met de robot kunnen op exact de juiste plaats radioactieve deeltjes ingebracht worden die de prostaat zeer lokaal bestralen. De robot is klein, past tussen de benen van de patiënt en maakt gebruik van een speciaal tikmechanisme om weefselvervorming tijdens het prikken van de naald te voorkomen. Tijdens de implantatie kan de naaldverplaatsing ten opzichte van de anatomie goed worden gevolgd met MRI.

Deze robot is wereldwijd de eerste en tot nu toe enige robot met automatische naaldinbreng die bij patiënten in de MRI-scanner is gebruikt.

Promotie Michiel van den Bosch
MRI-guided robot for needle interventions in the prostate
Promotor: Prof. dr. ir. J.J.W. Lagendijk
Copromotors: Dr. ir. M.A. Moerland, Dr. M. van Vulpen
Datum: 24 mei 2011
[Universiteit Utrecht]