Gezonderworden.nl

Nieuws over gezondheid, overgewicht en diabetes

Doorbraak in Parkinson-onderzoek

hersenenLoopproblemen bij Parkinson gerelateerd aan twee hersengebieden
Hersenonderzoek bij parkinsonpatiënten levert nieuwe aanknopingspunten op voor hersenstimulatie, als behandeling voor hun loopproblemen. Dit blijkt uit een publicatie van het invloedrijke tijdschrift Brain (3 december), door onderzoekers van het UMC St Radboud en het Donders Instituut in Nijmegen.

‘Bevriezen’ van de benen
Het ‘bevriezen’ van de benen tijdens het lopen is een invaliderend en mysterieus symptoom van de ziekte van Parkinson. De patiënt heeft het gevoel alsof de voeten plotseling aan de grond vastgevroren zitten. Dit leidt vaak tot vallen, met alle gevolgen van dien.

Onderzoek naar verantwoordelijk hersengebied
Neurologe in opleiding drs. Anke Snijders heeft samen met neuroloog prof.dr. Bas Bloem en hersenonderzoeker dr. Ivan Toni achterhaald welke hersengebieden voor dit bevriezen verantwoordelijk zijn. Ze deden dit, door met behulp van functionele MRI de hersenactiviteit te vergelijken van parkinsonpatiënten mét deze specifieke klacht, patiënten zonder deze klacht en gezonde controles.

Ingebeelde beweging om hersengebieden te stimuleren
Om bruikbare informatie te krijgen moeten mensen in de MRI-scanner stil blijven liggen. Daarom was er een speciale kunstgreep nodig om juist die hersenactiviteit vast te leggen, die gepaard gaat met bewegen. De proefpersonen werd gevraagd om zich, liggend in de scanner, in te beelden dat ze aan het lopen waren. Het inbeelden van een taak veroorzaakt in dezelfde hersengebieden activiteit als het feitelijk uitvoeren van een taak. Met een speciaal ontwikkelde aanpak werd gecontroleerd of de proefpersonen daadwerkelijk deden wat hen gevraagd was.

Combinatie van twee hersenproblemen veroorzaakt bevriezen

De onderzoekers ontdekten dat het bevriezen ontstaat door een combinatie van twee hersenproblemen. Om te beginnen ontstaat er in de hersenschors een probleem in het gedeelte, dat betrokken is bij het selecteren van de juiste beweging. Daarnaast treden er haperingen op in een specifiek gebied in de hersenstam, dat bij gezonde mensen de problemen van de hersenschors kan compenseren. Dit laatste verklaart waarom er bij gewoon rechtuit lopen meestal geen sprake is van bevriezen, maar wel bij snelle veranderingen van het looppatroon, zoals draaien of beginnen met lopen.

Onderzoek naar magneetstimulatie als behandeling
Dit onderzoek levert nieuwe mogelijke doelwitten op voor diepe hersenstimulatie, een behandeling voor diverse symptomen van de ziekte van Parkinson. Het UMC St Radboud en het Donders Instituut onderzoeken of ook magneetstimulatie, gericht op de gevonden hersengebieden, een effectieve behandeling kan zijn. Bij diepe hersenstimulatie moeten er elektroden binnen in de hersenen geplaatst worden, bij magneetstimulatie is dat niet nodig.
[UMC St Radboud]

ParkinsonNet nu in het hele land

ParkinsonNet, een zorginnovatie die de kwaliteit van zorg voor parkinsonpatiënten verbetert, heeft volledige landelijke dekking bereikt. Dit betekent dat iedere parkinsonpatiënt in Nederland nu terecht kan bij zorgverleners, die zich hebben gespecialiseerd in de ziekte van Parkinson. Tijdens het ParkinsonNet jaarcongres, op 27 november aanstaande in de Jaarbeurs in Utrecht, presenteren de negentien medische beroepsgroepen die in ParkinsonNet samenwerken de eerste multidisciplinaire parkinsonrichtlijn.

Regionale netwerken
ParkinsonNet is een serie van regionale netwerken die bestaan uit neurologen en paramedici. Binnen het netwerk kunnen neurologen en andere verwijzers patiënten volgens vaste criteria gemakkelijk verwijzen naar paramedici met kennis van Parkinson.

Het eerste regionale ParkinsonNet is in 2004 in de regio Arnhem-Nijmegen opgezet. Sinds november 2010 is in elke regio van Nederland een ParkinsonNet aanwezig. Er zijn neurologen, parkinsonverpleegkundigen, fysiotherapeuten, oefentherapeuten, logopedisten, psychologen, maatschappelijk werkers, diëtisten en seksuologen bij ParkinsonNet betrokken. Kenmerkend voor ParkinsonNet is, dat de deelnemende zorgverleners hun deskundigheid op het gebied van deze ziekte via scholing en kennisuitwisseling actueel houden en hun zorg voor de parkinsonpatiënt onderling goed afstemmen. Ze kunnen in een beveiligde internetomgeving informatie uitwisselen met elkaar en met de patiënt. Vanuit het UMC St Radboud biedt de overkoepelende organisatie aan alle betrokken disciplines cursussen en andere scholingsbijeenkomsten aan.

Meerwaarde
Recent wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat het ParkinsonNet de kwaliteit van zorg voor parkinsonpatiënten verbetert. Bovendien liet dit onderzoek een aanzienlijke financiële besparing zien: landelijk levert het ParkinsonNet een kostenbesparing van ruim zeventig miljoen euro op jaarbasis. Vanwege deze combinatie van kwaliteit en kostenbeheersing heeft ZonMw ParkinsonNet bekroond met de parelstatus. Bovendien is deze maand bekend geworden dat Zorgverzekeraars Nederland, de koepel van alle zorgverzekeraars in Nederland, besloten heeft om ParkinsonNet te ondersteunen. Op deze wijze kan de kwaliteit van zorg voor parkinsonpatiënten blijvend worden vergroot. Zorgverzekeraars Nederland ziet ParkinsonNet als het ideale model om ook de kwaliteit van zorg voor patiënten met andere chronische aandoeningen te verbeteren.

Multidisciplinaire richtlijn
Het werken volgens richtlijnen is een centraal onderdeel van het kwaliteitsbeleid binnen ParkinsonNet. Tot op heden werkte iedere zorgverlener volgens de richtlijn van de eigen medische discipline. Bijzonder is dat alle beroepsverenigingen die betrokken zijn bij de parkinsonzorg samen met de Parkinson Vereniging een gezamenlijke richtlijn voor de behandeling van patiënten met de ziekte van Parkinson hebben ontwikkeld. De eerste exemplaren van deze richtlijn worden op 27 november, tijdens het jaarcongres van ParkinsonNet, overhandigd aan Henk Smid, directeur van ZonMw, aan mevrouw Stefanie van Vliet, directeur van de Parkinson Vereniging en aan vertegenwoordigers van alle negentien beroepsgroepen die bij de ontwikkeling van de richtlijn betrokken waren.
[UMC St Radboud]

Parkinsonpatiënten gebaat bij powernap

slapenSlaap lijkt een goed en goedkoop middel tegen verschijnselen van de ziekte van Parkinson, zoals stijfheid en trillen. Parkinsonpatiënten die overdag een of twee zogenoemde powernaps doen, kleine dutjes, hebben tevens het gevoel dat de medicijnen tegen de ziekte beter werken.

Arts-onderzoeker Sebastiaan Overeem van het Universitair Medisch Centrum St Radboud (UMC) heeft een subsidie van 8 ton gekregen om uit te zoeken wat de relatie tussen slaap en Parkinson precies is, zo is donderdag bekendgemaakt. ,,Het lijkt erop dat slaap een bondgenoot kan zijn”, zegt de neuroloog. Probleem is echter, dat medicijnen tegen de gevolgen van de ziekte juist zorgen voor slaapproblemen. Bij kleine dutjes zouden patiënten daar geen last van hebben.

Dementie en de ziekte van Parkinson

hersenenEr is voor de ontwikkeling van dementie, gerelateerd aan de ziekte van Parkinson, waarschijnlijk meer nodig dan alleen maar de progressie van hersenafwijkingen die al in de vroege fase van de ziekte aanwezig zijn. Vooral de boodschapperstof acetylcholine speelt waarschijnlijk een belangrijke rol, mogelijk in combinatie met een verlies van hersencellen in de hersenschors. Dit is de belangrijkste conclusie uit het promotieonderzoek van Hans Bosboom.

De ziekte van Parkinson wordt niet alleen gekenmerkt door problemen met de motoriek, zoals het trillen, maar ook door problemen met de mentale functies. Bij een aanzienlijk deel van de patiënten ontwikkelt zich zelfs een dementie. De mechanismen die daarbij een rol spelen zijn voor een groot deel nog onbekend.

Bosboom vergeleek hersenactiviteit van een groep dementerende Parkinson-patiënten met die van een groep niet-dementerende Parkinson-patiënten en een groep gezonde personen. De onderzoekstechniek die hij daarbij gebruikte was magneto-encephalografie (MEG), een magnetische variant van het hersenfilmpje (EEG). Bij niet-demente patiënten waren er al veranderingen in hersenactiviteit te meten. De veranderingen bij de dementerende patiënten waren echter kwalitatief heel anders, zij werden vooral gekenmerkt door vertraging van hersenactiviteit en verlies van communicatie tussen hersengebieden.

Bosboom besluit zijn onderzoek met aanbevelingen voor toekomstig onderzoek, zoals het langdurig volgen van de hersenactiviteit van Parkinson-patiënten vanaf de vroege fasen van de ziekte, het combineren van MEG met beeldvormende technieken zoals functionele MRI, als ook het vergelijken van veranderingen van hersenactiviteit van Parkinson-patiënten met die van patiënten met andere vormen van dementie, vooral de ziekte van Alzheimer.

Promotie J.L.W. Bosboom
Dementie en de ziekte van Parkinson
Pathophysiological mechanisms in Parkinson’s disease related dementia: an MEG study
24-09-2010, 13.45uur
Promotor: prof.dr. E.Ch. Wolters, prof.dr. C.J. Stam
Vrije Universiteit Amsterdam

Nieuw gen regelt stapeling Parkinson- en Alzheimer-eiwitten

hersenenHet gen moag-4 (‘modifier of aggregation-4’) regelt de stapeling en de schadelijke effecten van ziekte-eiwitten tijdens het verouderingsproces van cellen. Deze stapeling is een belangrijk kenmerk van neurodegeneratieve ziekten als Huntington, Parkinson en Alzheimer. Dit gen was nog niet eerder hiermee in verband gebracht. Dit blijkt uit onderzoek van de onderzoeksgroep van moleculair bioloog dr. Ellen Nollen van het Universitair Medisch Centrum Groningen/Rijksuniversiteit Groningen. Zij publiceren vandaag over hun onderzoek in het vooraanstaande magazine Cell.

Stapeling van ziekte-eiwitten is een belangrijk kenmerk van neurodegeneratieve ziekten als Huntington, Parkinson en Alzheimer. Er is nog weinig bekend over de processen die deze stapeling tijdens de veroudering veroorzaken of in gang zetten.

Uit het onderzoek van het team van Nollen blijkt dat MOAG-4 vorming van deze stapeling bevordert. Zij ontdekte dat als het betreffende gen niet actief is, dit de stapeling onderdrukt; hierdoor zijn de cellen beter beschermd tegen de schadelijke werking van de ziekte-eiwitten. Nollen vond dit gen moag-4 in een screen naar erfelijke factoren die stapeling beïnvloeden in een worm-model voor de ziekten.

Het onderzoek laat zien dat MOAG-4 bij de ophoping van de ouderdoms-gerelateerde ziekte-eiwitten werkt langs nog niet eerder ontgonnen paden. Het gen werkt namelijk onafhankelijk van reeds bekende en meer klassieke processen die eiwitten verwijderen of die hun klontering voorkomen. Hoe de werking van het gen precies is, zal uit nader onderzoek moeten blijken.

Deze uitkomst biedt nieuwe mogelijkheden voor verder onderzoek op het terrein van deze neurodegeneratieve ziekten.

Nieuw Parkinsonmedicijn ontdekt in Medisch Spectrum Twente

Ziekenhuisapotheker Maurits Arbouw heeft tijdens zijn promotieonderzoek op de afdeling ziekenhuisapotheek van ziekenhuis Medisch Spectrum Twente (MST) ontdekt dat driekwart van alle Parkinsonpatiënten baat hebben bij een nieuw medicijn om speekselverlies tegen te gaan.

Mensen met de ziekte van Parkinson kunnen baat hebben bij het nieuwe medicijn glycopyrronium. Het medicijn gaat de speekselproductie tegen en geeft geen bijwerkingen in de hersenen. Ziekenhuisapotheker Maurits Arbouw ontdekte de gunstige werking van het middel in zijn promotieonderzoek. Ongeveer driekwart van de patiënten met de ziekte van Parkinson heeft last van ongewenst speekselverlies. Dat kan ingrijpende sociale gevolgen hebben omdat mensen zich erg onzeker voelen en soms de deur niet meer uit durven. Medicijnen die de speekselproductie remmen geven vaak bijwerkingen in de hersenen, waardoor mensen concentratiestoornissen kunnen krijgen of verward worden.

Ziekenhuisapotheker Maurits Arbouw onderzocht het effect van het medicijn glycopyrronium bij mensen met de ziekte van Parkinson in ziekenhuis Medisch Spectrum Twente. Deze stof blokkeert de aanmaak van speeksel in de speekselklieren en vermindert zo ongewenst speekselverlies. Het middel heeft geen bijwerkingen in de hersenen omdat het de bloed-hersenbarrière niet passeert. De ziekenhuisapotheek van het Medisch Spectrum Twente heeft de drank ontwikkeld.

Arbouw gaf 23 Parkinsonpatiënten gedurende vier weken afwisselend drie maal daags een medicijndrank of een placebo. Alle deelnemers gebruikten één week het middel en één week de placebo. Op een negenpunts-schaal gaven patiënten elke dag aan hoeveel last ze van het speekselverlies hadden (een score van 1 betekend geen last, een score van 9 betekent extreem veel speekselverlies). Dankzij het middel verbeterde de score van gemiddeld 4,6 naar 3,8. Bij negen patiënten verbeterde de score dankzij het drankje meer dan dertig procent en bij sommigen was de speekselvloed zelfs geheel verdwenen.

De in Enschede woonachtige Maurits Arbouw voerde als apotheker in opleiding zijn promotieonderzoek uit op de polikliniek neurologie en de ziekenhuisapotheek van het Medisch Spectrum Twente in Enschede en is gisteren op zijn proefschrift gepromoveerd. Hij publiceerde de resultaten over glycopyrronium in april van dit jaar in het vooraanstaande internationale wetenschappelijke tijdschrift Neurology.

EU bindt strijd aan met Alzheimer en Parkinson

zorgVooraanstaande onderzoekers uit heel Europa kwamen in Stockholm bijeen om een gezamenlijke Europese onderzoeksstrategie te ontwikkelen voor ziektes als Alzheimer en Parkinson.

,,Dankzij dit gezamenlijke project zullen de beste Europese medische onderzoekers samenwerken en informatie uitwisselen om de miljoenen mensen te helpen die aan Alzheimer en andere degeneratieve hersenziekten leiden”, aldus EU-commissaris Maire Geoghegan-Quinn (Onderzoek en Innovatie).

Volgens de commissaris zorgt de gezamenlijke EU-aanpak voor een grote kans op vooruitgang in het voorkomen en behandelen van deze aandoeningen.

Deze behandeling van deze aan ouderdom gerelateerde hersenziekten kostte de Europese gezondheidszorg in 2006 naar schatting 72 miljard euro. Momenteel is 16 procent van de Europeanen ouder dan 65 jaar en dat aandeel stijgt tot 25 procent in 2030.

Parkinsonpatiënt kan wel fietsen

fietsEen deel van de patiënten met de ziekte van Parkinson heeft grote problemen met lopen, terwijl ze prima kunnen fietsen. Het gaat om de Parkinsonpatiënten die, terwijl ze lopen, onverwacht ‘bevriezen’ en kunnen vallen.

Neuroloog in opleiding Anke Snijders en neuroloog prof.dr. Bas Bloem van het UMC St Radboud laten dit zien in de online editie van The New England Journal of Medicine. Op de  site van dit wetenschappelijke toptijdschrift staan twee filmpjes van hun hand, waarop een Parkinsonpatiënt te zien is, die enerzijds nauwelijks zelfstandig kan lopen, maar anderzijds zonder problemen een fietstocht kan maken.

Een verklaring voor dit opmerkelijke verschijnsel zou kunnen zijn, aldus Snijders en Bloem, dat de draaiende beweging van de pedalen fungeert als extern feedbackmechanisme. De fiets geeft als het ware het ritme terug aan de patiënt.  Een andere verklaringsmogelijkheid is, dat er voor lopen en fietsen in het brein verschillende controlemechanismen bestaan.

Patiënten met deze vorm van Parkinson kunnen dus bij wijze van therapie, om in conditie en in beweging te blijven, prima gebruik maken van de fiets. Voor Parkinsonpatiënten die (ook) balansproblemen hebben, is fietsen helaas geen optie. Wel kan een hometrainer als therapie hen eventueel uitkomst bieden.