De ziekte van Parkinson heeft veel impact op het leven van de patiënt en niet te vergeten de mensen in hun omgeving. Het Havenziekenhuis beoogt met de onlangs opgerichte Parkinson Dagbehandeling met multidisciplinaire aanpak de kwaliteit van zorg en leven te verbeteren. Deze aanpak is nieuw in de regio Rotterdam.

Patiënten met Parkinson worden in het Havenziekenhuis, naast hun reguliere controle afspraken met de neuroloog en de Parkinson verpleegkundige, één keer per jaar gezien op de Parkinson Dagbehandeling. Tijdens deze dagbehandeling worden patiënten gezien door een neuroloog, Parkinson verpleegkundige, fysiotherapeut, ergotherapeut, logopedist en diëtist. Alle behandelaars uit dit multidisciplinaire team zijn gespecialiseerd in de ziekte van Parkinson. Op de Parkinson Dagbehandeling is er ruim de tijd voor de patiënt. Er wordt beter inzicht verkregen in het dagelijks functioneren en de problemen waar de patiënt tegenaan loopt. Ook is er aandacht voor de partner en/of mantelzorger van de patiënt. In een aansluitend multidisciplinair overleg bespreken de behandelaars hun bevindingen en wordt er gezamenlijk een behandelplan opgesteld in overleg met de patiënt. De eerste patiënten van het Havenziekenhuis zijn erg positief over de nieuwe Parkinson Dagbehandeling.

Dagbehandeling
Op de Parkinson Dagbehandeling bespreken patiënten met de Parkinson verpleegkundige o.a. waar ze in het dagelijks leven tegenaan lopen, zoals overbelasting van de partner en/of mantelzorger, incontinentie of problemen rondom seksualiteit. De neuroloog kijkt met name of de medicijnen goed zijn ingesteld. De fysiotherapeut geeft patiënten gerichte adviezen over bewegen en motoriek en oefent bijvoorbeeld het lopen en opstaan uit een stoel. Of er thuis aanpassingen nodig zijn, bespreekt de ergotherapeut met de patiënt. De logopediste kijkt of er problemen zijn met o.a. slikken, articuleren en de stem. Tot slot adviseert de diëtist over de juiste voeding.

Parkinson
Patiënten met Parkinson ondervinden vaak problemen op verschillende vlakken. Door Parkinson ontstaat een tekort aan dopamine in de hersenen en verliest de patiënt langzaam controle over de lichaamsbewegingen. Dit proces verloopt heel geleidelijk. Het begint vaak met stijfheid, een trilling aan één kant en moeilijker lopen en na verloop van tijd kunnen mensen ook problemen krijgen met praten, slikken en depressiviteit. Voor een goede behandeling is samenwerking tussen verschillende deskundigen erg belangrijk.
[Havenziekenhuis]

De ziekte van Parkinson (PD) is één van de belangrijkste chronische en progressieve neurodegeneratieve aandoeningen en wordt gekenmerkt door verlies van dopaminerge neuronen (hersencellen). Op het moment van diagnose is de neurodegeneratie al in een vergevorderd stadium. De behandelingswijze van de ziekte berust nog steeds op symptoombestrijding waarbij echter het ziekteproces niet wordt afgeremd. Vroege identificatie van risicogroepen in combinatie met vroege neuroprotectieve behandeling zou het verlies van neuronen bij de ziekte van Parkinson wellicht kunnen voorkomen. Nelleke Verhave onderzocht vroege effecten van dopaminerge neurodegeneratie op verschillende niveaus van analyse.

In het marmoset MPTP-model geeft Verhave meer inzicht in de effecten van neurodegeneratie op beweging en ook op slaap, zoals veranderingen op spierspanning tijdens de rapid eye movements (REM) slaap. Deze bleken vergelijkbaar met één van de mogelijke vroege symptomen van PD, namelijk REM sleep behavior disorder. Het feit dat zij deze effecten op slaap in marmoset vond draagt bij aan de validiteit van het model. Tevens onderzocht Verhave in dit model of een neuroprotectieve behandeling met riluzole effectief kan zijn tegen vroege symptomen van neurodegeneratie. Hieruit bleek dat ook de effecten van neurodegeneratie op de spierspanning tijdens de REM-slaap verminderde door middel van neuroprotectieve behandeling.

In een muizen MPTP-infusiemodel keek Verhave naar de vroege effecten van langzaam geïnduceerde neurodegeneratie op eiwit, cel en gedragsniveau. Hieruit bleek dat er vroege veranderingen zijn op mitochondriale eiwitten die niet gepaard gaan met gedragsveranderingen maar wel met celoverleving. Ook hier bleek riluzole protectief te zijn met name bij het optreden van moleculaire veranderingen. Omdat de eerste fase van PD niet herkenbaar is bij patiënten is onderzoek in dit stadium afhankelijk van diermodellen.

Met het door Verhave gedane onderzoek is het gebruik van de verschillende diermodellen in het onderzoek naar de pathogenese van PD beter onderbouwd. Haar proefschrift benadrukt het belang van het ontwikkelen van diagnostische methodes voor de vroege fase van de ziekte van Parkinson en neuroprotectieve behandelingen om verdere achteruitgang van de patiënt te voorkomen. De beschreven modellen en meetmethodes vormen een belangrijke bijdrage aan deze noodzaak.

Promotie P.S. Verhave
Modelling early stage Parkinson’s disease in mice and marmosets
09-05-2011
Promotor: prof.dr. A.B. Smit
Vrije Universiteit Amsterdam

Onderzoekers van het UMC St Radboud weten voor het eerst het traject in de hersenen in kaart te brengen, dat bij parkinsonpatiënten tot het bekende ‘trillen’ (tremor) leidt. Zij hebben hun bevindingen gepubliceerd in het gezaghebbende tijdschrift Annals of Neurology.

Tremor meest mysterieuze symptoom Parkinson
Tremor is een van de bekendste en meest zichtbare kenmerken van de ziekte van Parkinson. Het is echter ook altijd een van de meest mysterieuze symptomen van de ziekte geweest. Welke hersengebieden produceren de tremor? Waarom hebben niet alle parkinsonpatiënten er last van? Waarom is het trillen zo moeilijk te behandelen?

Het onderzoek
Neuroloog in opleiding Rick Helmich van het UMC St Radboud heeft nu onder leiding van prof.dr Bas Bloem en dr. Ivan Toni nieuwe inzichten ontwikkeld over het ontstaan van de tremor. De onderzoekers hebben twee patiëntengroepen samengesteld: een groep parkinsonpatiënten met ernstige tremor en een groep parkinsonpatiënten zonder tremor. Verder waren de groepen identiek. De proefpersonen zijn met verschillende technieken onderzocht. Met fMRI zijn hersenactiviteiten en verbindingen in de hersenen bepaald en met SPECT-scans de dopamineconcentraties in de hersenen. Ook de spieractiviteit is gemeten, om de sterkte van de tremor te bepalen.

Verschillen gemeten in dopaminegehalte
Verschillen in dopaminegehalte bleken er te zijn in een hersengebied dat de globus pallidus heet: parkinsonpatiënten met tremor hebben minder dopamine in de globus pallidus dan parkinsonpatiënten zonder tremor.

Globus pallidus fungeert als de schakelaar die de tremor aanzet
Aan het begin van een tremorepisode is te zien dat de globus pallidus actief wordt en een netwerk van andere hersengebieden inschakelt, dat vervolgens de tremor oproept. Dit netwerk bestaat onder andere uit het cerebellum en de thalamus. De tremor wordt dus niet veroorzaakt door één enkel hersengebied. Het is te vergelijken met een lichtschakelaar en een lichtdimmer. De globus pallidus fungeert als de schakelaar, die de tremor aanzet. Het andere netwerk bepaalt vervolgens als een lichtdimmer de ernst van de tremor. Deze nieuwe kennis kan een aanzet zijn voor nieuwe therapieën. Te denken valt aan het gericht ‘uitzetten’ van de schakelaar in de globus pallidus, zodra de tremor begint.
[UMC St Radboud]

Atrium MC houdt op woensdag 16 maart een themabijeenkomst rond het thema ‘Landelijke multidisciplinaire richtlijn voor Parkinson’: wat heb ik eraan? Belangstellenden zijn vanaf 18.30 uur (ontvangst met koffie en vlaai) tot 21.30 uur welkom in Atrium Heerlen. De toegang is gratis.

Aan de orde komen de nieuwe ontwikkelingen rond Parkinson, de participatie van de klankbordgroep ParkinsonPunt en het Parkinsoncafé.

Aan deze bijeenkomst wordt meegewerkt door dr. G. Tissingh, neuroloog, mevrouw J. Hendriks, Parkinsonverpleegkundige en de heer. H. Jaminon, voorzitter Klankbordgroep ParkinsonPunt.

Er is voldoende gelegenheid tot het stellen van vragen.

De patiëntenbijeenkomst vindt plaats in het Bedrijfsrestaurant van Atrium Heerlen (begane grond, linkergang, route 111.) Parkeren is voor bezoekers van deze voorlichtingsbijeenkomst gratis.

Belangstellenden dienen zich vooraf aan te melden: tel. 045-5766320, of via e-mail: congresbureau@atriummc.nl

Wie twee keer per week ibuprofen neemt, heeft 38 procent minder kans om de ziekte van Parkinson te ontwikkelen. Dat blijkt uit een onderzoek aan de universiteit van Harvard die door Neurology online is geplaatst.

Onderzoekers bestudeerden het gebruik van pijnstillers bij meer dan 130.000 verplegers en gezondheidswerkers. De studie, die 6 jaar duurde, wees uit dat wie op regelmatige basis ibuprofen neemt, 38 procent minder kans heeft om een hersenaandoening zoals de ziekte van Parkinson te ontwikkelen.

Alberto Ascherio en collega’s gebruikten voor hun onderzoek gegevens van de Brigham and Women’s Hospital-based Nurses’ Health Study en de Health Professionals Follow-up Study. In totaal beschikten zij daarmee over de gegevens van bijna 99.000 vrouwen en ruim 37.000 mannen. Zij inventariseerden het gebruik van pijnstillers zoals ibuprofen, aspirine en aspirinebevattende producten en paracetamol en gingen vervolgens na of er een verband bestond tussen het gebruik van deze middelen en het ontstaan van de ziekte van Parkinson tijdens een zes jaar durende follow-up.

Ontstekingen
De pijnstiller zou ontstekingen die kunnen leiden tot het afsterven van hersencellen tegengaan. Ibuprofen wordt vooral gebruikt bij hoofdpijn, koorts, verstuikingen en menstruatiepijn.

De ziekte van Parkinson is een hersenaandoening waarbij een tekort aan dopamine ontstaat. Deze stof is noodzakelijk voor de controle van lichaamsbewegingen. Een tekort zorgt onder andere voor problemen bij bewegen, slapen en slikken.
[Medicalfacts]

Loopproblemen bij Parkinson gerelateerd aan twee hersengebieden
Hersenonderzoek bij parkinsonpatiënten levert nieuwe aanknopingspunten op voor hersenstimulatie, als behandeling voor hun loopproblemen. Dit blijkt uit een publicatie van het invloedrijke tijdschrift Brain (3 december), door onderzoekers van het UMC St Radboud en het Donders Instituut in Nijmegen.

‘Bevriezen’ van de benen
Het ‘bevriezen’ van de benen tijdens het lopen is een invaliderend en mysterieus symptoom van de ziekte van Parkinson. De patiënt heeft het gevoel alsof de voeten plotseling aan de grond vastgevroren zitten. Dit leidt vaak tot vallen, met alle gevolgen van dien.

Onderzoek naar verantwoordelijk hersengebied
Neurologe in opleiding drs. Anke Snijders heeft samen met neuroloog prof.dr. Bas Bloem en hersenonderzoeker dr. Ivan Toni achterhaald welke hersengebieden voor dit bevriezen verantwoordelijk zijn. Ze deden dit, door met behulp van functionele MRI de hersenactiviteit te vergelijken van parkinsonpatiënten mét deze specifieke klacht, patiënten zonder deze klacht en gezonde controles.

Ingebeelde beweging om hersengebieden te stimuleren
Om bruikbare informatie te krijgen moeten mensen in de MRI-scanner stil blijven liggen. Daarom was er een speciale kunstgreep nodig om juist die hersenactiviteit vast te leggen, die gepaard gaat met bewegen. De proefpersonen werd gevraagd om zich, liggend in de scanner, in te beelden dat ze aan het lopen waren. Het inbeelden van een taak veroorzaakt in dezelfde hersengebieden activiteit als het feitelijk uitvoeren van een taak. Met een speciaal ontwikkelde aanpak werd gecontroleerd of de proefpersonen daadwerkelijk deden wat hen gevraagd was.

Combinatie van twee hersenproblemen veroorzaakt bevriezen
De onderzoekers ontdekten dat het bevriezen ontstaat door een combinatie van twee hersenproblemen. Om te beginnen ontstaat er in de hersenschors een probleem in het gedeelte, dat betrokken is bij het selecteren van de juiste beweging. Daarnaast treden er haperingen op in een specifiek gebied in de hersenstam, dat bij gezonde mensen de problemen van de hersenschors kan compenseren. Dit laatste verklaart waarom er bij gewoon rechtuit lopen meestal geen sprake is van bevriezen, maar wel bij snelle veranderingen van het looppatroon, zoals draaien of beginnen met lopen.

Onderzoek naar magneetstimulatie als behandeling
Dit onderzoek levert nieuwe mogelijke doelwitten op voor diepe hersenstimulatie, een behandeling voor diverse symptomen van de ziekte van Parkinson. Het UMC St Radboud en het Donders Instituut onderzoeken of ook magneetstimulatie, gericht op de gevonden hersengebieden, een effectieve behandeling kan zijn. Bij diepe hersenstimulatie moeten er elektroden binnen in de hersenen geplaatst worden, bij magneetstimulatie is dat niet nodig.
[UMC St Radboud]

ParkinsonNet, een zorginnovatie die de kwaliteit van zorg voor parkinsonpatiënten verbetert, heeft volledige landelijke dekking bereikt. Dit betekent dat iedere parkinsonpatiënt in Nederland nu terecht kan bij zorgverleners, die zich hebben gespecialiseerd in de ziekte van Parkinson. Tijdens het ParkinsonNet jaarcongres, op 27 november aanstaande in de Jaarbeurs in Utrecht, presenteren de negentien medische beroepsgroepen die in ParkinsonNet samenwerken de eerste multidisciplinaire parkinsonrichtlijn.

Regionale netwerken
ParkinsonNet is een serie van regionale netwerken die bestaan uit neurologen en paramedici. Binnen het netwerk kunnen neurologen en andere verwijzers patiënten volgens vaste criteria gemakkelijk verwijzen naar paramedici met kennis van Parkinson.

Het eerste regionale ParkinsonNet is in 2004 in de regio Arnhem-Nijmegen opgezet. Sinds november 2010 is in elke regio van Nederland een ParkinsonNet aanwezig. Er zijn neurologen, parkinsonverpleegkundigen, fysiotherapeuten, oefentherapeuten, logopedisten, psychologen, maatschappelijk werkers, diëtisten en seksuologen bij ParkinsonNet betrokken. Kenmerkend voor ParkinsonNet is, dat de deelnemende zorgverleners hun deskundigheid op het gebied van deze ziekte via scholing en kennisuitwisseling actueel houden en hun zorg voor de parkinsonpatiënt onderling goed afstemmen. Ze kunnen in een beveiligde internetomgeving informatie uitwisselen met elkaar en met de patiënt. Vanuit het UMC St Radboud biedt de overkoepelende organisatie aan alle betrokken disciplines cursussen en andere scholingsbijeenkomsten aan.

Meerwaarde
Recent wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat het ParkinsonNet de kwaliteit van zorg voor parkinsonpatiënten verbetert. Bovendien liet dit onderzoek een aanzienlijke financiële besparing zien: landelijk levert het ParkinsonNet een kostenbesparing van ruim zeventig miljoen euro op jaarbasis. Vanwege deze combinatie van kwaliteit en kostenbeheersing heeft ZonMw ParkinsonNet bekroond met de parelstatus. Bovendien is deze maand bekend geworden dat Zorgverzekeraars Nederland, de koepel van alle zorgverzekeraars in Nederland, besloten heeft om ParkinsonNet te ondersteunen. Op deze wijze kan de kwaliteit van zorg voor parkinsonpatiënten blijvend worden vergroot. Zorgverzekeraars Nederland ziet ParkinsonNet als het ideale model om ook de kwaliteit van zorg voor patiënten met andere chronische aandoeningen te verbeteren.

Multidisciplinaire richtlijn
Het werken volgens richtlijnen is een centraal onderdeel van het kwaliteitsbeleid binnen ParkinsonNet. Tot op heden werkte iedere zorgverlener volgens de richtlijn van de eigen medische discipline. Bijzonder is dat alle beroepsverenigingen die betrokken zijn bij de parkinsonzorg samen met de Parkinson Vereniging een gezamenlijke richtlijn voor de behandeling van patiënten met de ziekte van Parkinson hebben ontwikkeld. De eerste exemplaren van deze richtlijn worden op 27 november, tijdens het jaarcongres van ParkinsonNet, overhandigd aan Henk Smid, directeur van ZonMw, aan mevrouw Stefanie van Vliet, directeur van de Parkinson Vereniging en aan vertegenwoordigers van alle negentien beroepsgroepen die bij de ontwikkeling van de richtlijn betrokken waren.
[UMC St Radboud]