Gezonderworden.nl

Nieuws over gezondheid, overgewicht en diabetes

Chronische vermoeidheid bij MS nu nog niet behandelbaar

Een multidisciplinaire revalidatiebehandeling is niet effectief tegen chronische vermoeidheid die alleen door MS veroorzaakt wordt. Dit blijkt uit het promotieonderzoek van Marc Rietberg, paramedisch manager bij VUmc. In het diagnostische traject is wel winst te behalen. Factoren die medeverantwoordelijk zijn voor vermoeidheid, zoals bijvoorbeeld een depressie of angst moeten herkend en behandeld worden. Het onderkennen van verschillende oorzaken van vermoeidheid leidt tot een beter inzicht in welke oorzaken we wel en welke we niet kunnen beïnvloeden. Rietberg promoveert op 11 november bij VUmc.

80% van de MS-patiënten heeft last van vermoeidheid. Deze vermoeidheid heeft grote negatieve gevolgen voor het dagelijks leven en functioneren van de patiënt. Omdat de oorzaak van de vermoeidheid nog onbekend is, is het moeilijk om een effectieve behandeling te ontwikkelen. Er is al veel onderzoek gedaan naar de behandeling van vermoeidheid bij MS met wisselende resultaten. Rietberg heeft voor het eerst alleen gekeken naar mensen die langdurig vermoeid zijn door hun MS. Dat heeft hij gedaan door alle mensen die naast hun MS ook last hadden van vermoeidheid door bijvoorbeeld een depressie, angst of een blaasontsteking buiten het onderzoek te laten.

Hoe te behandelen?
Bij het vaststellen van chronische vermoeidheid bij iemand met MS moet goed gekeken worden naar de oorzaak van de vermoeidheid. “Andere factoren, zoals depressie en angst beïnvloeden de mate van vermoeidheid. Door de vermoeidheid op basis van een depressie of angst anders te benaderen dan chronische vermoeidheid door alleen MS, krijgen we beter zicht op wat we patiënten kunnen bieden aan effectieve behandelingen”, zegt Rietberg. In zijn onderzoek vergeleek Rietberg twee mogelijke behandelingen met elkaar bij 48 MS-patiënten die chronisch vermoeid waren door hun MS. “Tijdens de Treatment of Fatigue (ToF) studie kregen de MS-patiënten ofwel een monodisciplinair verpleegkundig consult ofwel een multidisciplinaire revalidatiebehandeling waarbij onder andere medisch maatschappelijk werkers en fysio- en ergotherapeuten betrokken waren”, zegt Rietberg. “Onze resultaten laten zien dat de ene behandeling geen meerwaarde heeft boven de andere in het verminderen van chronische vermoeidheid. Bij patiënten uit beide behandelgroepen bleef de ervaren vermoeidheid vrijwel gelijk.”

Vervolgonderzoek
Omdat vermoeidheid die puur door de MS veroorzaakt wordt zo hardnekkig blijkt, gaat de zoektocht naar een goede behandeling verder. Rietberg: “collega’s van de afdeling revalidatiegeneeskunde zijn samen met partners bezig met de TREFAMS-ACE studie. Hierbij kijken ze naar de effectiviteit van drie verschillende niet-medicijngebonden behandelingen van vermoeidheid bij MS: aerobe training (A), cognitieve gedragstherapie (C) en energie conservatie management (E). Door daarnaast regelmatige metingen uit te voeren van onder andere ontstekingseiwitten, fysieke fitheid en zelfredzaamheid van de deelnemende MS-patiënten, hopen ze meer inzicht te krijgen in de onderliggende mechanismen van vermoeidheid. Een effectieve behandeling voor ernstige vermoeidheid bij MS komt zo steeds dichterbij.”

Multiple sclerose
MS is een ziekte van het centrale zenuwstelsel. In de hersenen en het ruggenmerg ontstaan ontstekingen, waardoor de myeline (de isolerende laag om de zenuwen) beschadigt. Ook de zenuw zelf kan beschadigd raken. Hierdoor kunnen de zenuwen signalen niet goed doorgeven. De symptomen van MS zijn zeer divers. MS-patiënten kunnen onder andere last hebben van krachtsverlies, verlammingen, blaasproblemen en ernstige vermoeidheid. Maar ook van problemen met het denken (cognitieve problemen).
[Vu Medisch Centrum]

App helpt bij stellen diagnose MS

apple iphone 4Voor veel neurologen en andere medici is het lastig om met zekerheid de diagnose multiple sclerose (MS) in een vroege fase te stellen. Terwijl het zo vroeg mogelijk stellen van de diagnose juist zo belangrijk is, omdat dan op tijd met een behandeling kan worden gestart.

Daarom ontwikkelde Bernard Uitdehaag, neuroloog en epidemioloog van VUmc MS Centrum Amsterdam een App die helpt bij het stellen van de diagnose MS. De App gaat uit van de McDonald-richtlijnen, dé standaard voor het stellen van de diagnose MS.

Door het beantwoorden van een aantal vragen wordt op een makkelijke manier zekerheid gekregen of de diagnose MS gesteld kan worden. De App biedt medici daarnaast ook informatie over MS en MRI-scans van hersenen en ruggenmerg met daarop voorbeelden van MS-laesies.

De McD MS App is gratis beschikbaar voor Apple (iOS, via App store) en Android (via Google PlayStore) onder de naam ‘MS diagnosis’.
[VU Medisch Centrum]

UMCG en Martini Ziekenhuis richten MS Centrum Noord Nederland op

Neurologen en onderzoekers van het UMCG en het Martini Ziekenhuis richten samen het MS Centrum Noord Nederland op. Het doel van dit centrum is om zowel de zorg voor MS-patiënten verder te verbeteren door nauwere samenwerking tussen deze twee ziekenhuizen, als om klinisch- en preklinisch wetenschappelijk onderzoek naar Multiple Sclerose (MS) te bundelen. In Nederland bestaan reeds MS-centra in Amsterdam, Rotterdam en Nijmegen; een MS-centrum voor de noordelijke regio van Nederland werd node gemist. Martiniziekenhuis en UMCG behandelen samen meer dan de helft van alle MS-patiënten in de noordelijke regio. Het initiatief wordt van harte ondersteund door de Stichting MS Research, Stichting MS Anders en de patiëntenvereniging MSVN.

Het uiteindelijke doel van het MS-centrum is om de zorg voor alle MS-patiënten in de regio Noord-Nederland te verbeteren. MS-patiënten in andere ziekenhuizen blijven, ook na de start van het centrum, onder behandeling van hun eigen neuroloog; het uitgangspunt is dat een MS-patiënt recht heeft op goede zorg in zijn eigen omgeving. Het centrum wil met name MS-patiënten de mogelijkheid bieden van een second opinion over diagnose, therapie of zorg en neurologen buiten deze twee ziekenhuizen de mogelijkheid bieden tot laagdrempelig overleg met neurologen van het MS-centrum. Zodoende kan veel kennis over MS verspreid worden en profiteren patiënten hiervan. Hierbij is ook de kennis van het UMCG Centrum voor Revalidatie, locatie Beatrixoord onontbeerlijk. Door gebruik te maken van de sterke punten van elk van de drie locaties (UMCG, Martini Ziekenhuis en Beatrixoord) zijn er meer mogelijkheden tot verbetering van zorg.

De nadruk bij het klinisch onderzoek van het MS Centrum Noord Nederland komt te liggen op twee thema’s: de oorzaken en herstelmogelijkheden van myeline verlies en de latere, meer ernstige fase van MS. Er is al veel kennis op het gebied van de vorming van myeline, de isolatielaag van zenuwen die juist bij MS beschadigd raakt. Over de latere fase van MS is relatief weinig bekend. Hoewel er tegenwoordig medicatie is waarmee de ziekteactiviteit in de eerste fase kan worden onderdrukt, is er tot op dit moment geen middel waarvan is aangetoond dat het de ziekte remt in de (latere) progressieve fase. Dit onderzoek naar de neurodegeneratieve mechanismen in het ziektebeeld, past volledig in de focus op het thema ‘Healthy ageing’ van het UMCG. Het wetenschappelijk onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met de afdelingen Celbiologie en Neurowetenschappen van het UMCG.

Klinisch relevant onderzoek naar MS kan niet zonder de medewerking van grote aantallen patiënten waarvan klinische gegevens en biomaterialen verzameld worden. Door de patiëntengroepen van UMCG en Martiniziekenhuis te combineren ontstaat een groep MS-patiënten van voldoende omvang om vernieuwend onderzoek mogelijk te maken. Dit onderzoek moet leiden tot nieuwe en effectievere vormen van therapie.

Multiple Sclerose is een aandoening van het centraal zenuwstelsel. MS is waarschijnlijk een auto-immuunziekte. Nederland telt ongeveer 17.000 mensen met MS waarvan er bij benadering 2.000 in de drie noordelijke provincies wonen
[UMCG]

Promotie: Diagnose bij MS steeds beter te stellen

De diagnose MS wordt bepaald met behulp van nieuwe diagnostische criteria. Ook voor patiënten waarbij twijfel is aan de diagnose MS, en die voor een second opinion naar VUmc komen, blijken deze criteria betrouwbaar. Dit concludeert promovenda Jessica Nielsen op basis van onderzoek naar de toepassing van de criteria voor diagnostiek van MS. Zij promoveert 23 februari 2012 bij VU medisch centrum.

Multiple sclerose (MS) is een neurologische ziekte die vaak jonge mensen treft. De ziekte is chronisch en veel patiënten gaan na langere tijd geleidelijk achteruit. Er zijn geen medicijnen om de ziekte te genezen, wel om de ziekte te remmen. Ook is er geen eenvoudige diagnostische test. Om de diagnose MS te kunnen stellen, moet iemand meerdere ‘episodes’ gehad hebben en moeten deze episodes vanuit meer dan één plek in de hersenen en/of het ruggenmerg komen.

Sinds 2001 wordt in de criteria ook gebruik gemaakt van MRI-beelden. Daardoor hoeft de patiënt vaak niet op een tweede episode klachten te wachten, maar kan de diagnose al direct gesteld worden.

De criteria zijn sindsdien een aantal keer aangepast om ze simpeler en betrouwbaarder te maken.
Tegenwoordig krijgt de overgrote meerderheid van patiënten die naar VUmc komen voor een second opinion bij MS een betrouwbare diagnose, concludeert Jessica Nielsen in haar promotieonderzoek.

Promotie J.M. Nielsen
Diagnose en prognose van MS
23 februari 2012
Promotors: prof.dr. C.H. Polman, prof.dr. B.M.J. Uitdehaag
Vrije Universiteit Amsterdam

Makkelijker lopen met nieuwe verende spalk

Bij veel patiënten met een chronisch neurologische aandoening zoals multiple sclerose of een herseninfarct kost lopen veel energie. Sinds kort is er een nieuw type verende spalk van carbonvezels, die het lopen vergemakkelijkt. Uit onderzoek blijkt dat deze spalk energie opslaat en teruggeeft tijdens het lopen. Hierdoor kunnen patiënten tien procent zuiniger lopen.

Daan Bregman promoveert op 12 oktober bij VUmc met het onderzoek naar deze nieuwe spalk. De veer in de spalk kan zowel slap als stijf zijn. Daarom ging Bregman na of er een optimale veerstijfheid van de spalk is waarbij lopen het minste energie kost. Dit werd uitgezocht met een computersimulatiemodel dat werd gebouwd in samenwerking met het robotlaboratorium van TU Delft. Zo kon het lopen met spalken met verschillende veerstijfheden worden nagebootst. Daarna werd ook bij patiënten nagegaan of er een optimale veerstijfheid van de spalk is. Uit beide studies bleek dat de veerstijfheid van de spalk veel invloed heeft op hoe zuinig ermee gelopen kan worden. Gevonden werd dat er één optimale veerstijfheid van de spalk is waarbij het lopen het minste energie kost.

Vervolgonderzoek
Bregman heeft tot slot een idee voor een nieuwe spalk: de klapspalk. Omdat deze het afzetten met de voet niet belemmert (net als een klapschaats ten opzichte van een gewone schaats), verwacht Bregman dat met een klapspalk nog zuiniger gelopen kan worden. Toekomstig onderzoek zal dit echter nog moeten uitwijzen.

Promotie Dhr. D.J.J. Bregman
The Optimal Ankle Foot Orthosis. The influence of mechanical properties of Ankle Foot Orthoses on the walking ability of patients with central neurological disorders
12 oktober 2011
Promotor: prof.dr. G.J. Lankhorst
Copromotoren: dr.ir. J. Harlaar, dr. V. de Groot
[VUmc]

Wereld MS-dag: VUmc organiseert campagne rond multiple sclerose

Met huidige MRI-technieken hersenschade nog grotendeels onzichtbaar
Op woensdag 25 mei is het Wereld MS-dag. Dan wordt wereldwijd aandacht gevraagd voor de zenuwslopende ziekte multiple sclerose. VUmc MS Centrum Amsterdam is in samenwerking met de Stichting MS Research een campagne gestart om geld te werven voor onderzoek naar MS. Recent onderzoek toont aan dat slechts een beperkt deel van de schade aan de hersenen zichtbaar te maken is met behulp van MRI (magnetic resonance imaging).

Multiple sclerose (MS) werd tot voor kort gezien als een ‘pure’ ontstekingsziekte van het centraal zenuwstelsel. De huidige geneesmiddelen zijn er dan ook op gericht om de ontsteking bij MS-patiënten te verminderen. Nederland telt ruim zestienduizend mensen met MS. Slechts een deel van hen heeft baat bij de huidige geneesmiddelen. De laatste jaren is duidelijk geworden dat door de schade aan zenuwen MS-patiënten steeds verder achteruitgaan: ze gaan steeds moeilijker lopen en zien en ze kunnen geheugenproblemen krijgen.

Recent onderzoek van VUmc MS Centrum Amsterdam toont aan dat met de huidige MRI-technieken slechts een beperkt deel van de schade aan de hersenen zichtbaar is. MS-onderzoeker Jeroen Geurts: “Ons onderzoek benadrukt dat we betere technieken nodig hebben om alle schade in beeld te krijgen. Daarnaast onderzoeken we hoe schade aan de zenuwen ontstaat en hoe deze is te herstellen.”

Als één van de weinige MS-centra in de wereld beschikt VUmc MS Centrum Amsterdam over alle benodigde expertise om dit ingewikkelde en heel belangrijke onderzoek te verrichten. Hiervoor is veel geld nodig. Dat is de reden van de fondsenwervende campagne rond Wereld MS-dag, waaraan ook MS-patiënten Maarten Schikker en Sofie van Nues meewerken. Voor een gesprek tussen Maarten en Sofie en meer informatie over de campagne: www.vumc.nl/maartenensofie .

Wereld MS-dag
Vanaf 2009 is de laatste woensdag in mei Wereld MS-dag. Het initiatief voor deze dag is genomen door de internationale MS-koepel Multiple Sclerosis International Federation (MSIF) en door de nationale lidorganisaties. Namens Nederland is de Stichting MS Research bij de MSIF aangesloten. Voor meer informatie: worldmsday.org.

Diagnose MS makkelijker te stellen

Een internationaal MS-diagnosepanel heeft nieuwe richtlijnen opgesteld, waardoor neurologen makkelijker de diagnose multiple sclerose (MS) kunnen stellen. De oude criteria waren ingewikkeld en werden daarom niet structureel toegepast. Het MS-diagnosepanel staat onder voorzitterschap van Chris Polman neuroloog bij VUmc MS Centrum Amsterdam. De nieuwste versie van de diagnostische criteria is deze week gepubliceerd in het gerenommeerde blad Annals of Neurology.

In het beginstadium van de ziekte multiple sclerose (MS) zijn de klachten erg vaag en wisselend aanwezig. Bovendien kunnen de meeste verschijnselen die optreden bij MS ook bij andere ziekten voorkomen. De diagnose ‘relapsing remitting MS’ wordt gesteld als er meerdere episodes van lichamelijke klachten zijn (= spreiding in tijd), die afkomstig moeten zijn van minimaal twee plaatsen in de hersenen of het ruggenmerg (= spreiding in de ruimte). De vereisten van spreiding in tijd en ruimte vormen de basis voor de diagnose MS. Voor beide criteria kan met behulp van MRI sneller en beter bepaald worden of iemand MS heeft.

Om spreiding in ruimte te bepalen is het hebben van laesies op twee (of meer) van vier specifieke locaties in de hersenen en het ruggenmerg voldoende. Om spreiding in tijd aan te geven is het hebben van aankleurende “nieuwe” en niet-aankleurende “oude” laesies op een MRI-scan al voldoende. De nieuwe criteria maken het stellen van de diagnose niet alleen makkelijker en sneller. Onderzoek heeft laten zien dat de nieuwe criteria die gebaseerd zijn op al langer bestaande MRI-criteria ook betrouwbaarder zijn. Polman voegt nog toe: “de bevindingen van de neuroloog blijven bij het stellen van de diagnose essentieel. Het verhaal van de patiënt en het lichamelijk onderzoek vormen de basis van je verdenking. Bevindingen van het MRI-onderzoek kunnen de verdenking bevestigen.”

VUmc MS Centrum Amsterdam
VUmc MS Centrum Amsterdam is in 1998 opgericht en is uitgegroeid tot een van de top vijf MS centra van de wereld. De internationale bekendheid komt onder andere door de ontwikkeling binnen het centrum van criteria voor de beoordeling van MRI-scans van mensen met MS. Binnen het multidisciplinaire centrum werken meer dan 60 onderzoekers (neurologen, radiologen, pathologen en celbiologen) samen aan het vinden van antwoorden op wetenschappelijk vragen rond MS.

VUmc MS Centrum Amsterdam wordt gesponsord door de Stichting MS Research.

In oktober van 2011 wordt in de RAI in Amsterdam het wereldcongres over MS ECTRIMS&ACTRIMS georganiseerd.

Nieuwe theorie oorzaak multiple sclerose niet bevestigd

Vernauwingen in de halsaderen van mensen met multiple sclerose (MS) zijn zeer waarschijnlijk niet de oorzaak van MS, zo blijkt uit onderzoek van VU medisch centrum. Onderzoekers van VUmc MS Centrum Amsterdam raden een dotterbehandeling van deze aderen dan ook af. VUmc MS Centrum Amsterdam heeft bij recent voltooid onderzoek gevonden dat vernauwingen in de halsaderen (venen) in gelijke mate voorkomen bij mensen met MS als bij gezonde personen. Bovendien blijkt dat deze vernauwingen niet leiden tot problemen met de afvoer van bloed uit de hersenen.

Vorig jaar ontstond veel ophef onder patiënten met multipele sclerose (MS). De Italiaanse vaatchirurg Zamboni presenteerde een nieuwe theorie over de oorzaak van MS, die mogelijk uitzicht bood op behandeling. De gangbare theorie is dat MS veroorzaakt wordt door een ontregeling van het immuunsysteem. Volgens Zamboni wordt MS echter veroorzaakt door vernauwingen in de afvoerende bloedvaten (venen) van de hersenen, waardoor het bloed de hersenen moeilijk kan verlaten en zelfs de verkeerde kant op stroomt.

In het onderzoek van VUmc zijn twintig MS-patiënten en een controle groep van twintig personen zonder MS onderzocht met een beeldvormende techniek (MR-venografie). Er is gekeken naar de aanwezigheid van vernauwingen in de aderen en naar de bloedafvoer in de hersenen. Vernauwingen van de halsaderen werden gevonden in acht van de twintig gezonde controlepersonen en in tien van de twintig MS-patiënten. De grootte en richting van bloedstroom in de hersenen was normaal bij alle veertig deelnemers. Afwijkingen in het veneuze systeem zijn dus ongeveer even vaak te zien bij MS-patiënten als bij gezonde controlepersonen. Omdat er bij geen enkele onderzochte persoon sprake is van veranderingen van de bloedstroom, stellen de onderzoekers dat het om normale variaties gaat en zeker niet om afwijkingen die behandeling behoeven.

Het onderzoek van VUmc is gedaan met relatief weinig proefpersonen en het is mogelijk dat andere technieken aanvullende inzichten in de bouw en functie van het vaatstelsel van MS-patiënten opleveren. VUmc MS Centrum Amsterdam zal het onderzoek dan ook voortzetten met een grotere groep MS-patiënten, gezonde controlepersonen en patiënten met andere neurologische aandoeningen. Bij dit onderzoek zal naast MR-venografie ook gebruik worden gemaakt van Doppler-echografie.

De Stichting MS Research maakt het vervolgonderzoek financieel mogelijk.