De Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) concludeert dat de onafhankelijke Medisch Ethische Toetsingscommissie (METc) van het UMCG terecht en op goede gronden een positief oordeel heeft afgegeven over de landelijk lopende longkankerstudie die wordt gecoördineerd door het UMCG. CCMO deed nader onderzoek naar de inhoud van de longkankerstudie en de door de METc gevolgde procedure op verzoek en na kritiek van zorgverzekeraar Menzis.

Het UMCG is niet verrast over de uitkomst van het onderzoek van de CCMO. “Wij hebben altijd vertrouwd op het onafhankelijke oordeel van de METc. De conclusie van de CCMO bevestigt dat de studie medisch en ethisch verantwoord is. Daarmee is de zware kritiek van Menzis om het onderzoek onethisch te noemen niet alleen ongegrond, maar ook onnodig verontrustend voor deelnemers geweest”, aldus Bert Bruggeman, voorzitter van de Raad van Bestuur van het UMCG. Ook onderzoekscoördinator prof. dr. Harry Groen is altijd overtuigd geweest van de zorgvuldige en integere opzet en uitvoering van de studie. “In deze studie onderzoeken wij juist welke patiënten baat hebben bij welke nabehandeling en welke behandeling het beste resultaat oplevert met de minste bijwerkingen. Uiteindelijk moet dat de behandeling van patiënten met longkanker verbeteren.”

Conclusie CCMO
De CCMO concludeert dat aan de onderzoeksdeelnemers in de praktijk verschillende behandelingen worden aangeboden. De behandelend arts baseert zich bij de keuze voor de meest optimale behandeling onder andere op de conditie van de patiënt, het bijwerkingenprofiel van de te gebruiken geneesmiddelen en de laatste stand van de medische wetenschap. Op basis van het wetenschappelijk onderzoek is er voor deze indicatie op dit moment geen behandeling voor handen die evident voor alle patiënten de enige juiste is. Juist om deze reden is nader wetenschappelijk onderzoek naar verbetering van de behandeling van de longkanker noodzakelijk. Volgens de CCMO wordt de in het onderzoeksprotocol voorgestelde behandeling momenteel breed toegepast door de beroepsgroep in Nederland en kan deze daarmee worden gezien als een vorm van ‘usual care’.

Ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) heeft geconcludeerd dat de longkankerstudie onafhankelijk in opzet en uitvoering is en voldoet aan de wettelijke eisen die hieraan worden gesteld.

In 2009 uitte Menzis kritiek op de longkankerstudie. Volgens de zorgverzekeraar zou deelnemers aan de studie een standaardbehandeling worden onthouden. De METc concludeerde toen dat er geen aanleiding was om het eerdere positieve oordeel over het onderzoek te herzien. De CCMO heeft nu geconcludeerd dat de METc terecht en op goede gronden een positief oordeel heeft afgegeven over de studie en eveneens terecht heeft besloten haar oordeel niet te herzien.

De longkankerstudie is ontwikkeld door de Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose (NVALT). In totaal worden bijna 1.500 patiënten met longkanker in veertig ziekenhuizen in de studie betrokken. Vier farmaceutische fabrikanten en het fonds KWF Kankerbestrijding ondersteunen het onderzoek.
[UMCG]

Een hoger vitamine B-gehalte in het bloed hangt samen met een lagere kans op longkanker. Dat schrijven onderzoekers van het UMC Utrecht en het RIVM samen met Europese collega’s in het tijdschrift JAMA van deze week.

De onderzoekers komen tot hun conclusie via gegevens uit een grootschalig bevolkingsonderzoek naar eetgewoonten en gezondheid, het EPIC-onderzoek. Daarin is van 385.000 mensen uit tien landen informatie over voeding en bloedwaarden verzameld. Alle deelnemers zijn daarna gemiddeld vijf jaar gevolgd om te kijken wie van hen kanker kreeg. In de studie zijn circa 900 mensen die longkanker kregen vergeleken met 1770 gezonde mensen.

De onderzoekers troffen in het bloed van patiënten lagere waardes van vitamine B6 en het aminozuur methionine aan (methionine is essentieel voor de verwerking van vitamine B6). Mensen met bovengemiddeld hoge vitamine B- en methioninewaardes hadden een ruim twee keer lagere kans op longkanker dan mensen met lagere waardes. De relatie was onafhankelijk van roken.

De auteurs stellen dat roken nog steeds de belangrijkste oorzaak van longkanker is, maar ook dat vitamine B6 een belangrijke voeding-gerelateerde risicofactor voor longkanker kan zijn.

“Stoppen met roken, en vooral ook jongeren afraden te starten met roken, zijn nog steeds de allerbelangrijkste preventieve maatregelen tegen longkanker”, stelt hoofdonderzoeker dr Bas Bueno de Mesquita van het RIVM. “Het is nog niet duidelijk of de hogere bloedspiegels van vitamine B6 afkomstig zijn uit gerelateerde voedingsproducten.” Belangrijke voedselbronnen van vitamine B6 zijn tarwezemelen en tarwekiemen, aardappelen, volkoren producten, vlees, vis, ei, peulvruchten en bananen. Een tekort aan vitamine B zou kunnen leiden tot tragere reparatie van DNA-schade en zo kanker in de hand werken.

Prof. dr. Petra Peeters van het UMC Utrecht vult aan: “Vitamine B-gehaltes in het bloed zijn ook laag bij mensen met infecties en bij patiënten met sommige auto-immuunziektes. We moeten dus voorzichtig zijn om te concluderen dat hoge vitamine B-gehaltes een gevolg zijn van eetgewoonten. De stofwisseling speelt een belangrijke rol.”

Ook benadrukken beide onderzoekers dat de resultaten geen reden zijn om vitamine B-supplementen te gaan slikken. “Het is onvoldoende bekend wat daar de bijwerking van is. De gemeten bloedwaarden in EPIC bevinden zich allemaal binnen wat we nog steeds normale waardes noemen”, aldus Peeters.

Het EPIC-onderzoek is de grootste studie naar eetgewoonten en kanker in de wereld. Nederland is een van de tien deelnemende landen. In totaal is van 385.000 mensen informatie over hun voeding en een bloedmonster verzameld. De bijna 41.000 Nederlandse deelnemers aan de studie werden gerecruteerd door het Julius Centrum van het UMC Utrecht en het RIVM te Bilthoven.

Longkanker veroorzaakt jaarlijks 1,2 miljoen doden wereldwijd. Jaarlijks worden in Nederland ruim 10.000 nieuwe gevallen van longkanker vastgesteld en overlijden evenveel mensen aan de ziekte. Roken is verantwoordelijk voor 8 van de 10 gevallen van longkanker.

Mensen met longkanker hebben geen goede vooruitzichten: wereldwijd sterven van alle kankerpatiënten de meesten aan de gevolgen van longkanker. Een tijdige diagnose is van levensbelang. Onderzoeker Ying Wang onderzocht een geautomatiseerde screeningsmethode voor het diagnosticeren van longkanker, de zogenaamde `volumemeting’. Ook ging hij na wat de toegevoegde waarde is van een tweede beoordeling van CT-scans.

Wang voerde zijn onderzoek uit in het kader van het NELSON-onderzoek (Nederlands Leuven Longkanker Screenings Onderzoek), een groot, gerandomiseerd proefbevolkingsonderzoek naar longkanker in Nederland en België. Wang ontdekte dat de volumemeting een betrouwbare en gemakkelijke methode is om verdachte cellen in de longen op te sporen of kanker uit te sluiten. Deze meting wordt vervolgens standaard door twee onafhankelijke beoordelaars geëvalueerd. De promovendus stelt dat zo’n tweede beoordeling weliswaar leidt tot het opsporen van meer verdachte celclusters en tot een afname van het aantal doorverwijzingen en herhaalscans, maar slechts zelden tot meer opgespoorde gevallen van longkanker.

Ying Wang (China, 1974) behaalde zijn master geneeskunde aan de universiteit van Fudan, Shanghai. Hij verrichtte zijn promotieonderzoek bij de afdeling Radiologie van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Het onderzoek werd gefinancierd door die afdeling en het Ubbo Emmius Fonds. Wang verwacht na zijn promotie terug te gaan naar China, waar hij als radioloog wil gaan werken.

Promotie dhr. Y. Wang
Dubbele beoordeling CT-scans leidt niet tot meer diagnoses longkanker
Methods and validation of module measurement in a lung cancer screening
23 juni 2010, 14.45 uur
Promotor(s): prof.dr. M. Oudkerk
Rijksuniversiteit Groningen

In een vroeg stadium is longkanker beter op te sporen met een lage dosis CT-scan dan met een digitale röntgenfoto. Radioloog in opleiding Bartjan de Hoop concludeert dat in zijn proefschrift na vergelijking van beide methoden. Hij promoveerde afgelopen dinsdag aan het UMC Utrecht.

De standaardmethode om longkanker vast te stellen is een röntgenfoto van de borstkas. Voor longkankerpatiënten die nog geen symptomen hebben is dat niet zo, laat radioloog Bartjan de Hoop zien. Hij liet radiologen 55 röntgenfoto’s van patiënten met longkanker en 72 foto’s van gezonde longen beoordelen. De longkanker was in een vroeg stadium, waarbij tumoren meestal niet groter zijn een centimeter, vastgesteld via een CT-scan.

Op basis van de röntgenfoto’s konden de radiologen de longkanker bij lange na niet met dezelfde zekerheid vaststellen als via een CT-scan. Tijdens een screening op longkanker, bij mensen zonder symptomen, bleek de CT vrijwel alle tumoren te vinden. Via röntgenfoto’s konden radiologen hoogstens 94 procent van deze tumoren vinden, en dan alleen wanneer ze accepteerden dat ze op heel veel foto’s onterecht longkanker aanwezen. Ze hadden 61 fout-positieven nodig om één geval van longkanker te vinden.

De Hoops conclusies kunnen van pas komen bij een eventueel bevolkingsonderzoek naar het voorkomen van longkanker. Zijn onderzoek is namelijk onderdeel van de Nelson-studie. Dat is een langlopend onderzoek naar de effectiviteit van de preventieve opsporing van longkanker. Ruim zevenduizend mensen ondergaan hiervoor elk jaar een CT-scan. Patiënten waarbij longkanker in een vroeg stadium opgespoord wordt hebben een betere overlevingskans. Over vier jaar moet duidelijk zijn of het rendabel is om grote bevolkingsgroepen preventief via een CT-scan te onderzoeken op longkanker. In het Nelson-onderzoek werkt het UMC Utrecht samen met UMC Groningen, Erasmus MC, het Kennemer Gasthuis in Haarlem en het Universitair Ziekenhuis Gasthuisberg in Leuven (België).

Wereldwijd wordt er door duizenden patiënten een vaccin getest dat longkankercellen vernietigd. In een eerste test bij 182 patiënten met longkanker waren de resultaten hoopgevend. De patiënten met longkanker werden vier jaar lang gevolgd en bij de groep die het vaccin kreeg, bleek de kanker veel minder terug te keren. En als deze gunstige resultaten bevestigd worden, betekent dit een gigantische doorbraak, aldus berichtgeving in HLN.be.

Het vaccin werd ontwikkeld door GlaxoSmithKline. Het produceert een reeks immuunreacties die gericht zijn tegen het eiwit MAGE A3, waarop de kankercellen zitten. De standaardbehandeling bij longkanker is de operatieve verwijdering van de tumor, gevolgd door een chemotherapie, die moet voorkomen dat achtergebleven kankercellen opnieuw gaan woekeren. Maar na de operatie zijn heel wat patiënten dermate verzwakt, dat de chemokuur met al zijn nevenwerkingen onmogelijk wordt. Injecties met een vaccin, zonder of met heel beperkte nevenwerkingen zou voor deze groep patiënten een oplossing kunnen bieden.

Maandag wordt in Nederland een pil gelanceerd waarmee een bepaalde vorm van longkanker kan worden onderdrukt. Het gaat om een vorm van longkanker die jaarlijks zo’n duizend Nederlanders treft en die met een test aan te tonen is. Producent van de pil tegen longkanker is farmaceut AstraZeneca.

Longkankerpatiënten hoeven voor de nieuwe behandeling niet meer naar het ziekenhuis voor chemotherapie, maar kunnen thuis een pil slikken. Amerikaanse onderzoekers publiceerden recent over de nieuwe behandelmethode in het gezaghebbende medische tijdschrift New England Journal of Medicine. Nederland is één van de eerste Europese landen waar het nieuwe middel wordt vergoed.

„Het is belangrijk dat longkankerpatiënten meteen na de diagnose op deze mutatie worden getest”, stelt longarts Egbert Smit van het VU Medisch Centrum. Volgens hem gaat het om ongeveer 15 procent van alle patiënten met longkanker. „Patiënten met deze vorm van longkanker hebben een gunstiger prognose en hebben baat bij een andere behandeling dan chemotherapie”, zo meldt Telegraaf zondag.