Gezonderworden.nl

Nieuws over gezondheid, overgewicht en diabetes

Sterke stijging darmkanker in 2014

DarmenIn 2014 kregen 15.000 mensen in Nederland darmkanker, 8.400 mannen en 6.600 vrouwen. Vergeleken met 2013 (13.400 nieuwe patiënten met darmkanker) nam het aantal toe met 1.600, een stijging van 12%. Het totaal aantal nieuwe patiënten met kanker in 2014 is 103.900, een stijging van 2% ten opzichte van 2013.

Mannen krijgen vaker kanker (53.300) dan vrouwen (50.600), maar de toename is in 2014 veel groter bij vrouwen (4% bij vrouwen; 0,5% bij mannen). Dit blijkt uit een eerste schatting, die IKNL ter gelegenheid van Wereldkankerdag heeft gedaan op basis van de Nederlandse Kankerregistratie (NKR).

Bevolkingsonderzoek darmkanker
Niet eerder werd in Nederland een zo sterke toename gezien van darmkanker. In 2014 is gestart met een gefaseerde invoering van het bevolkingsonderzoek naar darmkanker. De stijging zit in de leeftijdsgroepen die in 2014 een uitnodiging kregen voor dit bevolkingsonderzoek. In de leeftijdsgroepen die in 2014 niet uitgenodigd werden, was er geen sprake van een stijging. De stijging kan daarom vrijwel volledig worden toegeschreven aan de invoering van het bevolkingsonderzoek.

Een van de doelen daarvan is om darmkanker in een vroeger stadium te ontdekken. Ook dit effect is waarneembaar in de cijfers uit de NKR. Het aandeel patiënten met een vroeg stadium darmkanker (stadium I) nam toe van 18% in 2013 naar 23% in 2014 en het aandeel patiënten met een laat stadium (stadium IV) nam af van 24% naar 20%. Als darmkanker in een eerder stadium wordt ontdekt, is de kans op genezing groter.

Mede op basis van deze cijfers van IKNL evalueren het RIVM en Erasmus MC de effecten van het bevolkingsonderzoek darmkanker.

Meest voorkomende soorten kanker
De meest voorkomende soort kanker in Nederland is in 2014 huidkanker met 15.300 nieuwe gevallen (exclusief basaalcelcarcinoom), gevolgd door darmkanker (in 2013 stond darmkanker nog op de derde plaats). Na darmkanker komen in 2014 borstkanker (14.600), longkanker (11.900) en prostaatkanker (9.900).

Afname prostaatkanker
Opvallend is de afname van het aantal nieuwe patiënten met prostaatkanker, namelijk 9% minder ten opzichte van 2013. 2014 is het derde jaar op rij dat het aantal gevallen van prostaatkanker afneemt. In de decennia daarvoor was prostaatkanker juist sterk toegenomen. De daling van prostaatkanker en in mindere mate van longkanker bij mannen hebben er voor gezorgd dat het totale aantal gevallen van kanker bij mannen slechts weinig is gestegen (0,5%), tegen een stijging van 4% bij vrouwen.

Over de NKR
Sinds 1989 beschikt Nederland over een database met betrouwbare, objectieve gegevens over de incidentie, prevalentie, overleving en sterfte van alle gevallen van kanker. De database wordt gebruikt voor epidemiologisch onderzoek, klinische studies en voor onderzoek naar de kwaliteit van zorg. Deze gegevens zijn ook beschikbaar voor het evalueren van screening, oncologische richtlijnen en het ontwikkelen van beleid door zorginstellingen en de overheid. IKNL beheert de database.
[IKNL]

Aantal patiënten met kanker én diabetes neemt sterk toe

diabetes insulineHet aantal mensen met kanker én diabetes type 2 is in Nederland sterk toegenomen. Inmiddels heeft bijna één op de vijf kankerpatiënten op het moment van kankerdiagnose ook al diabetes. Dit gegeven was aanleiding voor een proefschrift naar de relatie tussen kanker en diabetes, waarop Marjolein Zanders (IKNL) vrijdag 6 februari 2015 promoveert aan Tilburg University. Diabetespatiënten lijken ook vaker te overlijden na de diagnose kanker dan kankerpatiënten zonder diabetes. Zanders onderzocht de verschillen in behandeling en medicijngebruik om hierin meer inzicht te krijgen.

Het aantal mensen dat kanker overleeft, is de afgelopen jaren aanzienlijk toegenomen. In 2009 waren er in Nederland meer dan 400.000 mensen die ooit de diagnose kanker hebben gehad. In 2020 zal dit aantal zijn opgelopen tot meer dan 700.000. Dit komt vooral doordat het aantal ouderen in de Nederlandse bevolking toeneemt en mensen op hogere leeftijd kanker krijgen.

Naast de toename van het totale aantal neemt ook het aantal patiënten toe met diabetes op het moment van een diagnose kanker. In de afgelopen 15 jaar is het aantal kankerpatiënten met diabetes in Nederland zelfs meer dan verdubbeld. Patiënten met diabetes én kanker lijken daarnaast vaker te overlijden dan kankerpatiënten zonder diabetes.

Daarom is het volgens arts-onderzoeker Marjolein Zanders van groot belang om beter inzicht te krijgen welke factoren bijdragen aan de hogere kans op overlijden van kankerpatiënten mét diabetes ten opzichte van kankerpatiënten zonder diabetes.

Minder chemotherapie en minder therapietrouw
Uit de studies die de promovenda verrichtte, blijkt dat patiënten met de combinatie dikkedarmkanker én diabetes nog steeds minder vaak chemotherapie krijgen in vergelijking met kankerpatiënten zónder diabetes. Dit ondanks de constatering dat de toediening van chemotherapie en radiotherapie tussen 1995 en 2010 onder beide patiëntengroepen sterk is toegenomen. Diabetespatiënten krijgen mogelijk na een kankerbehandeling vaker complicaties hiervan, dus het kan een adequate keuze zijn deze patiënten niet te behandelen.
Opmerkelijk is dat het trouw zijn aan het gebruik van glucoseverlagende middelen onder mensen met diabetes lijkt te verslechteren na het stellen van de kankerdiagnose. De grootste daling in het trouw zijn aan het gebruik van glucoseverlagende middelen werd waargenomen bij patiënten met een diagnose maagdarmkanker, longkanker of uitgezaaide kanker. De oorzaak van deze afnemende therapietrouw is nog niet opgehelderd en moet nog nader onderzocht worden. Marjolein Zanders: “Het kan betekenen dat deze patiënten het gevecht tegen de ziekte ‘kanker’ belangrijker vinden, dan het adequaat slikken van glucoseverlagende middelen.”

Cholesterolverlagers lijken overleving te verbeteren
Meer dan de helft van de patiënten met diabetes én kanker gebruikt cholesterolverlagers. Uit het onderzoek van Marjolein Zanders blijkt dat het gebruik van cholesterolverlagers de kans om dikkedarmkanker te overleven lijkt te verbeteren bij diabetespatiënten. Deze uitkomst ziet er veelbelovend uit en zou volgens haar prioriteit moeten krijgen op de onderzoeksagenda. De promovenda is inmiddels zelf gestart met een vervolgstudie, waarin zij nagaat of cholesterolverlagers ook de kans op terugkeer van kanker bij patiënten met dikkedarmkanker gunstig beïnvloedt.

Kankerregistratie, ziekenhuizen en PHARMO
Voor de studies in het proefschrift is gebruik gemaakt van gegevens van patiënten in Zuidoost-Nederland afkomstig van de Nederlandse Kankerregistratie van Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) in combinatie met gegevens over geneesmiddelengebruik uit de databanken van het PHARMO Instituut. De studie was mogelijk dankzij de medewerking van specialisten in tien ziekenhuizen in Brabant en Noord-Limburg.
[Integraal Kankercentrum Nederland]

Gevarieerde voeding belangrijk voor afweersysteem in darmen

DarmenHet afweersysteem in ons maagdarmstelsel moet goed in evenwicht zijn om enerzijds indringers op te ruimen, maar anderzijds de ‘goede’ bacteriën hun gang te laten gaan bij de vertering van ons voedsel. Bij het bewaren van deze balans blijkt vitamine A zeer belangrijk te zijn. Dat laat het promotieonderzoek van Gera Goverse zien. Een gevarieerd dieet met veel vitamines en vezels helpt deze balans in stand houden.

In het menselijk lichaam heeft het maagdarmstelsel de belangrijke taak om het voedsel te verteren en voedingsstoffen tot zich te nemen. Tegelijkertijd staat het maagdarmstelsel in direct contact met de buitenwereld (de inhoud van de darm), en dus met factoren uit de omgeving die mogelijk schadelijke componenten bevatten.

Ziekmakende bacteriën uitschakelen
Om het lichaam te beschermen tegen deze componenten speelt het afweersysteem van de darmen een grote rol bij het adequaat uitschakelen van pathogenen, zoals bacteriën die de mens ziek kunnen maken (als salmonella). De balans die het afweersysteem moet hanteren om tegelijkertijd tolerant te zijn tegen onschadelijke antigenen – denk aan de goede bacteriën in de darmen, die we nodig hebben bij het verwerken van ons voedsel – is een ingewikkeld en strak gereguleerd proces dat we nog niet volledig begrijpen.

Lees verder op de website van de Vrije Universiteit Amsterdam.

Eerste schets nieuwe generatie screeningstest voor darmkanker

DarmenIn september van dit jaar start het landelijk bevolkingsonderzoek naar darmkanker, maar ondertussen ligt de nieuwe generatie screeningstest al op de tekentafel. Linda Bosch onderzocht de mogelijkheid om in ontlasting afwijkende moleculen te detecteren die kunnen duiden op aanwezigheid van darmkanker en die het screeningsprogramma nóg effectiever kunnen maken. Op 25 april promoveerde Linda Bosch.

Bosch beschrijft in haar proefschrift de mogelijkheden om de huidige ontlastingstest te verbeteren door in ontlasting niet alleen naar spoortjes bloed, maar ook naar biomarkers te zoeken die afkomstig zijn van tumorcellen. Zij heeft onder meer ontdekt dat DNA-methylering van het gen PHACTR3 (phosphatase and actin regulator 3) een goede indicator is voor darmkanker in een vroeg stadium.

Naast DNA-methylering heeft Bosch ook een aantal veelbelovende kandidaat-eiwitmarkers ontdekt met de potentie om de huidige ontlastingstest te verbeteren. In combinatie met deze test kunnen zowel met PHACTR3 als met de kandidaat-eiwitmarkers meer darmtumoren opgespoord worden.

Met deze resultaten kan in de nabije toekomst, al dan niet in combinatie met de iFOBT een zeer gevoelige test worden ontwikkeld voor een nog effectievere screening op darmkanker.

Screening op darmkanker met een ontlastingstest kan de ziekte in een vroeg stadium opsporen en is op de lange termijn goedkoper dan niet screenen. De ontlastingstest die in september gebruikt gaat worden in het bevolkingsonderzoek, de iFOBT (immunochemische fecale occult-bloed test), detecteert onzichtbare spoortjes bloed die kunnen duiden op het hebben van darmkanker. Als de uitslag van de test positief is, wordt doorverwezen voor coloscopie, het kijkonderzoek van de dikke darm.

Dit onderzoek is gefinancierd door CTMM. Het Nederlandse publiek-private samenwerkingsverband Center for Translational Molecular Medicine (CTMM) zet zich in voor de ontwikkeling van moleculaire technologieën op het vlak van diagnose en beeldvorming. Deze technologieën maken vroegtijdige diagnose mogelijk en op de patiënt toegesneden behandeling van oncologische, cardiovasculaire en neurodegeneratieve aandoeningen en infectie/auto-immuunziekten.
[VUmc]

Darm- en borstkanker app speciaal voor huisartsen en medisch specialisten

apple iphone 4Apps erfelijke darm- en borstkanker voor verwijzers
Het UMC St Radboud lanceert twee apps voor huisartsen en medisch specialisten waarmee ze, samen met hun patiënten, het risico op erfelijke darmkanker en borstkanker kunnen vaststellen. Door vroegtijdig te weten dat iemand erfelijk belast is en preventieve maatregelen te nemen, kan het risico op het ontstaan van de ziekte verkleind worden.

Bij tenminste vijf procent van alle patiënten met borstkanker of darmkanker speelt erfelijke aanleg de belangrijkste rol. Als je erfelijke kanker hebt, is de kans groot dat naaste familieleden ook erfelijk belast zijn. Mensen met een erfelijke aanleg hebben een zeer hoog risico – soms wel tachtig procent – om op relatief jonge leeftijd kanker te krijgen. Daarnaast hebben ze een grotere kans op herhaling van de ziekte.

De afdeling Genetica heeft twee gratis apps ontwikkeld (zowel voor Apple als voor Android). Samen met de patiënt beantwoorden artsen zeven vragen om te bepalen of de patiënt en familieleden een verhoogd risico hebben op erfelijke borst- of darmkanker.

Meer informatie staat op de website van UMC St Radboud.

 

MSD lanceert app met toiletvinder voor chronische darmpatienten

toiletbrilVoor mensen met de chronische darmziekten de Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa komt volgende maand een app beschikbaar. De app is kosteloos te downloaden en bevat naast een uitgebreid medisch dagboek waarin patiënten hun ziekteverloop kunnen monitoren en een vertaalmodule voor klachten in een groot aantal talen, ook een zogeheten toiletvinder. MSD heeft de app samen met patiënten ontwikkeld. Een testpanel van jongeren die de app deze week heeft uitgetest is positief. Tijdens de CCUVN Jongerendag (Crohn en Colitus Ulcerosa Vereniging Nederland) 11 februari zijn beelden van deze test getoond en is de app officieel aangekondigd.

Farmaceutisch bedrijf MSD brengt medicijnen (biologicals) op de markt voor mensen met de Ziekte van Crohn (chronische ontstekingen die in gehele maagdarmkanaal kunnen voorkomen) en colitis ulcerosa (chronische ontsteking van de dikke darm en endeldarm). Naast de ontwikkeling en productie van innovatieve medicijnen, vaccins en anticonceptiemiddelen, levert MSD op verschillende terreinen een bijdrage aan de verbetering van de kwaliteit van de zorg en het welzijn van patiënten. Daarbij zoekt het bedrijf waar mogelijk actief samenwerking met patiënten en partners in het zorgveld.

Door samen te werken met patiënten en overige betrokkenen kun je echt inspelen op behoeften en waarde toevoegen. De app is hiervan een voorbeeld’, licht Guus van der Vat toe, Managing Director bij MSD. De Crohn & Colitis-app is bedacht door MSD en tot stand gekomen met betrokkenheid van patiëntenvereniging CCUVN (Crohn en Colitis Ulcerosa Vereniging Nederland). Voor de ontwikkeling van de app legde MSD contact met een bureau waarmee het bedrijf vaker samenwerkt. De trekker van het project heeft colitis ulcerosa. Van der Vat: ‘Wij vinden het fantastisch dat we in samenwerking met patiënten een app kunnen ontwikkelen waar patiënten wat aan hebben en blij mee zijn. De jongeren lieten bij de test weten de app meteen in gebruik te willen nemen. Daar doen we het voor.’

Handige functionaliteiten
De app bevat een aantal onderdelen. Naast een module waarin de ziektegeschiedenis bijgehouden kan worden en kan worden geëxporteerd zodat de hele historie zichtbaar wordt, is er ook een uitgebreide vertaalmodule. Patiënten die op reis zijn, kunnen hun ziekte en klachten hiermee laten vertalen, tot in het Chinees of Arabisch. De app bevat verder recepten van een diëtiste en nieuws op het terrein van chronische darmziekten. Handig is ook de toiletvinder. Mensen met een ernstige vorm van de Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa kunnen plotseling een toilet nodig hebben. De toiletvinder laat zien waar de dichtstbijzijnde openbare toiletten zijn en hoe je daar kunt komen.

Uitgetest door jongeren
De jongeren die deze week met de app hebben kennisgemaakt zijn positief. ‘Er zitten veel functionaliteiten in en de app ziet er erg goed uit’, is het algehele oordeel. Erg positief scoort de module waarin de ziektegeschiedenis bijgehouden kan worden. ‘Je vergeet vaak waar en wanneer je pijn hebt gehad, of hoe vaak je naar het toilet bent geweest. Daarom is het goed om het bij te houden. Zo kun je ook beter anticiperen op nieuwe opvlammingen’, laat een jongere weten. Ook de toiletvinder wordt gewaardeerd. ‘Altijd goed om bij de hand te hebben. Niets is zo vervelend als een toilet moeten zoeken, op plekken waar je niet bekend bent. Er zijn patiënten die om die reden de deur niet uit durven. Het zou mooi zijn als de app met toiletvinder een steun in de rug kan zijn.’

Chronische darmziekten in Nederland
Er zijn in Nederland naar schatting 50.000 patiënten met een chronische darmziekte. Ieder jaar komen daar enkele duizenden patiënten bij. Kenmerkend voor de Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa is dat de ziekte rustige periodes kent en zogeheten opvlammingen, waarbij patiënten ineens weer last krijgen van klachten veroorzaakt door ontstekingen in de darm. Kenmerkende klachten zijn buikpijn, diarree, bloedverlies, gewichtsverlies en vermoeidheid. Chronische darmziekten openbaren zich op relatief jonge leeftijd, vaak tussen de 15 en de 30 jaar. Maar jongere patiënten, waaronder ook jonge kinderen, komen steeds vaker voor.
[MSD]

Jeroen Bosch Ziekenhuis geeft voorlichting over dikkedarmkanker

DarmenOp maandag 5 maart organiseert het Jeroen Bosch Ziekenhuis een voorlichtingsavond over dikkedarmkanker. Aansluitend vindt een informatiemarkt plaats. De avond is bedoeld voor iedereen die meer over dikkedarmkanker wil weten: patiënten, naasten, of bijvoorbeeld mensen met dikkedarmkanker in de familie. Belangstellenden dienen zich voor 27 februari aan te melden. Er zijn geen kosten aan verbonden. Voor twitteraars is er op dinsdag 6 maart een speciaal twitterspreekuur.

Voor meer informatie over de voorlichtingsavond, de lezingen en aanmelden, kijk op de website van het Jeroen Bosch Ziekenhuis.

Fancm-gen onderdrukt darmkanker

DarmenUit onderzoek van Sietske Bakker naar de ziekte Fanconi anemia (FA) blijkt dat het gen Fancm darmkanker onderdrukt. Toekomstig onderzoek moet uitwijzen of mensen met (darm)kanker dit gen missen en of deze patiënten wellicht goed behandeld kunnen worden met speciale chemotherapie die dit defect exploiteren. Bakker promoveert op 21 december bij VU medisch centrum. Tumorcellen bevatten in vergelijking tot normale gezonde cellen een grote hoeveelheid veranderingen (mutaties) in hun DNA, de genetische code van een cel. Tumorcellen hebben dus een grote hoeveelheid ‘genetische instabiliteit’. In gezonde cellen wordt genetische instabiliteit voorkomen door eiwitten die fouten in het DNA herkennen en herstellen. Een treurige illustratie van het belang van deze DNA reparatie-eiwitten (om genetische instabiliteit tegen te gaan en daarmee kanker te voorkomen) is de ziekte Fanconi anemia (FA). Kinderen die lijden aan deze zeldzame ziekte hebben een sterk verhoogd risico op bloedarmoede en kanker doordat ze schade aan hun DNA niet kunnen herstellen. Bakker heeft onderzoek gedaan naar de ziekte FA in muismodellen. De muizen hebben net als FA-patiënten een defect in een zogenaamd FA-gen en zijn ook niet in staat om specifieke schade aan hun DNA te repareren. In tegenstelling tot patiënten krijgen deze muizen geen bloedarmoede en nauwelijks kanker. Dit verandert als wordt gekeken naar darmkanker. Dan blijkt dat één van deze reparatiegenen (Fancf) geen invloed heeft op darmkanker maar dat een ander gen (Fancm) darmkanker juist onderdrukt. Toekomstig onderzoek moet uitwijzen of ook mensen met (darm)kanker dit gen missen en of deze patiënten wellicht goed behandeld kunnen worden met speciale chemotherapie die dit defect exploiteren. Promotie S.T. Bakker FANCM, the mouse that roared 21 december 2011 Promotor: prof.dr. H.P.J. te Riele Copromotor: dr. J.P. de Winter [VU Medisch Centrum]