Op maandag 5 maart organiseert het Jeroen Bosch Ziekenhuis een voorlichtingsavond over dikkedarmkanker. Aansluitend vindt een informatiemarkt plaats. De avond is bedoeld voor iedereen die meer over dikkedarmkanker wil weten: patiënten, naasten, of bijvoorbeeld mensen met dikkedarmkanker in de familie. Belangstellenden dienen zich voor 27 februari aan te melden. Er zijn geen kosten aan verbonden. Voor twitteraars is er op dinsdag 6 maart een speciaal twitterspreekuur.

Voor meer informatie over de voorlichtingsavond, de lezingen en aanmelden, kijk op de website van het Jeroen Bosch Ziekenhuis.

Uit onderzoek van Sietske Bakker naar de ziekte Fanconi anemia (FA) blijkt dat het gen Fancm darmkanker onderdrukt. Toekomstig onderzoek moet uitwijzen of mensen met (darm)kanker dit gen missen en of deze patiënten wellicht goed behandeld kunnen worden met speciale chemotherapie die dit defect exploiteren. Bakker promoveert op 21 december bij VU medisch centrum. Tumorcellen bevatten in vergelijking tot normale gezonde cellen een grote hoeveelheid veranderingen (mutaties) in hun DNA, de genetische code van een cel. Tumorcellen hebben dus een grote hoeveelheid ‘genetische instabiliteit’. In gezonde cellen wordt genetische instabiliteit voorkomen door eiwitten die fouten in het DNA herkennen en herstellen. Een treurige illustratie van het belang van deze DNA reparatie-eiwitten (om genetische instabiliteit tegen te gaan en daarmee kanker te voorkomen) is de ziekte Fanconi anemia (FA). Kinderen die lijden aan deze zeldzame ziekte hebben een sterk verhoogd risico op bloedarmoede en kanker doordat ze schade aan hun DNA niet kunnen herstellen. Bakker heeft onderzoek gedaan naar de ziekte FA in muismodellen. De muizen hebben net als FA-patiënten een defect in een zogenaamd FA-gen en zijn ook niet in staat om specifieke schade aan hun DNA te repareren. In tegenstelling tot patiënten krijgen deze muizen geen bloedarmoede en nauwelijks kanker. Dit verandert als wordt gekeken naar darmkanker. Dan blijkt dat één van deze reparatiegenen (Fancf) geen invloed heeft op darmkanker maar dat een ander gen (Fancm) darmkanker juist onderdrukt. Toekomstig onderzoek moet uitwijzen of ook mensen met (darm)kanker dit gen missen en of deze patiënten wellicht goed behandeld kunnen worden met speciale chemotherapie die dit defect exploiteren. Promotie S.T. Bakker FANCM, the mouse that roared 21 december 2011 Promotor: prof.dr. H.P.J. te Riele Copromotor: dr. J.P. de Winter [VU Medisch Centrum]

De prognose van patiënten met darmkanker blijkt slechter als de tumor een hoge hoeveelheid of juist een lage hoeveelheid van bepaalde eiwitten heeft. Soms is er sprake van tweemaal grotere kans op terugkeer van de ziekte. Dit concludeert gastro-intestinaal chirurg Eric Belt. Hij promoveert 9 december bij VU medisch centrum.

In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 12.000 mensen de diagnose darmkanker en 5.000 mensen sterven aan de gevolgen van de ziekte. Bij een deel van de patiënten komt de ziekte na operatieve verwijdering van de tumor terug. Dan is de ziekte meestal niet goed meer te behandelen.
Eric Belt onderzocht welke patiënten een hoog risico op terugkeer van ziekte hebben die mogelijk baat hebben bij aanvullende chemotherapie na de operatie om terugkeer van ziekte te voorkomen. Hij keek naar de moleculaire eigenschappen van darmtumoren om hoogrisicofactoren voor terugkeer van ziekte te identificeren. Het onderzoek laat zien dat een hoge of juist lage hoeveelheid van bepaalde eiwitten in darmtumoren een voorspellende waarde heeft voor terugkeer van ziekte, tot wel tweemaal verhoogde kans.

Deze prognostische markers kunnen mogelijk helpen om darmkankerpatiënten te identificeren die een hoog risico hebben op terugkeer van ziekte na de primaire operatie. Tevens kunnen dit soort markers in de toekomst mogelijk gebruikt worden om te voorspellen welke darmtumoren goed reageren op aanvullende chemotherapie en helpen bij de selectie van chemotherapie en andere systemische therapieën. Uiteindelijk zal het gebruik van prognostische en predictieve biomarkers leiden tot een veel meer individugerichte behandeling van patiënten met darmkanker.

Promotie E.J.Th. Belt
Prognostic Tumor Profiling in Colorectal Cancer
9 december 2011
Promotor: prof.dr. G.A. Meijer
Copromotor: dr. H.B.A.C. Stockmann, dr. H. Bril, dr. J.A.M. Beliën
[VU Medisch Centrum]

Onderzoekers van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) hebben een KWF-subsidie ontvangen van 550.000 euro. Zij gaan hiermee onderzoek doen naar een nieuwe behandeling van endeldarmkanker. Doel van deze internationale studie is om na te gaan of deze nieuwe behandeling een hogere kans op overleving en minder bijwerkingen voor patiënten oplevert.

De huidige behandeling bestaat uit bestraling gedurende vijf weken met chemotherapie. Daarna wordt de tumor operatief verwijderd. ‘Bij de nieuwe behandeling krijgen patiënten in de eerste week een intensieve bestraling. Gevolgd door 18 weken chemotherapie. Dit om mogelijke uitzaaiingen te bestrijden en het gezwel verder te laten slinken. De kleiner geworden tumor kan vervolgens met een minder uitgebreide operatie verwijderd worden. Tot vijf jaar na de operatie worden de patiënten gevolgd om na te gaan of de patiënten goed zijn hersteld en of de ziekte niet is teruggekomen.’, aldus hoofdonderzoeker prof. Cock van de Velde.

850 patiënten
De studie is een samenwerkingsverband tussen het LUMC, het Universitair Medisch Centrum Groningen, het Karolinksa Institutet en de Uppsala Universitet in Zweden. De studie is in Zweden al van start gegaan. Onderzoekers uit verschillende disciplines op het gebied van darmkanker uit Nederland, Zweden, Spanje, Ierland, Noorwegen en Denemarken gaan in het kader van deze studie 850 patiënten behandelen. Hoofdonderzoekers van de studie uit het LUMC zijn prof. Cock van de Velde van de afdeling Heelkunde en prof. Corrie Marijnen van Klinische Oncologie / Radiotherapie. Het Datacenter Heelkunde van het LUMC coördineert de gegevensverzameling.
[LUMC]

Bij darmkankerscreening met een CT-scan doen meer mensen mee dan bij screening met een coloscopie. Het is echter de vraag of deze vorm van screening daarmee effectiever is.

Een op de twintig Nederlanders krijgt darmkanker. Per jaar komen er zo’n twaalfduizend nieuwe darmkankerpatiënten bij en sterven ongeveer vijfduizend patiënten. Door de vergrijzing zal het aantal darmkankerpatiënten de komende jaren verder stijgen. Bij vroegtijdige ontdekking hebben patiënten een grote kans op genezing. Om darmkanker in een zo vroeg mogelijk stadium te detecteren wordt vanaf 2013 in Nederland een bevolkingsonderzoek naar darmkanker ingevoerd. Screening kan tenminste 1400 levens per jaar redden.

Er zijn verschillende methoden om te screenen op darmkanker, waaronder coloscopie, een CT-scan van de dikke darm (een CT-colografie) en de ‘ontlastingstest’, de immunochemische Fecale Occult Bloed Test (iFOBT) die test of er bloed in de ontlasting zit. Elke methode heeft zo zijn eigen voor- en nadelen. Een onderzoeksteam onder leiding van maag-darm-leverarts Evelien Dekker (AMC), radioloog Jaap Stoker (AMC) en maag-darm-leverarts Ernst Kuipers (Erasmus MC) heeft onderzoek gedaan naar verschillen in participatie en bevindingen bij screening met een CT-scan en bij screening met coloscopie. Deze beide methoden worden in het buitenland toegepast als screeningmethode (bijvoorbeeld in de VS en in Duitsland).

Uit dit onderzoek, vandaag gepubliceerd in het medische tijdschrift The Lancet Oncology, blijkt dat als darmkankerscreening wordt uitgevoerd met een CT-scan meer mensen meedoen dan met een coloscopie. Het is echter de vraag of daarmee deze vorm van screening effectiever is. Want een van de nadelen van de CT-colografie is dat hiermee een deel van de afwijkingen in de darm wordt gemist. De coloscopie, waarbij een slang met daarop een lichtje en een camera in de dikke darm wordt ingebracht, vindt meer grote poliepen (die kunnen uitgroeien tot darmkanker), die bovendien direct verwijderd kunnen worden. Door de hogere participatie bij de CT-scan enerzijds en de betere poliependetectie bij de coloscopie anderzijds, schrijven de onderzoekers in The Lancet, leveren beide methoden uiteindelijk hetzelfde nettoresultaat.

Voor het Nederlandse bevolkingsonderzoek worden de coloscopie en de CT-colografie pas gebruikt als aanvullende opsporingsmethode na de ontlastingstest. Deze ontlastingtest bestaat uit een thuistest.. Uit ander recent onderzoek van dezelfde onderzoeksgroepen is bekend dat de participatie hierbij in Nederland op meer dan 60 procent ligt. Uit het Lancet-onderzoek blijkt de participatie bij een coloscopie 22 procent te zijn, bij CT-colografie 34 procent.

‘De keuze voor de methode van screening is dus afhankelijk van een heel aantal factoren’, zegt Evelien Dekker, evenals Kuipers lid van een van de werkgroepen van het RIVM die het bevolkingsonderzoek aan het voorbereiden is, in een toelichting. ‘Niet alleen hoe effectief je tumoren
opspoort, maar ook de participatiegraad, de belasting, de kosteneffectiviteit en de capaciteit om coloscopieen te doen, is van belang.’