Moeten gezonde senioren preventief medicatie slikken tegen toekomstige hart- en vaatkwalen? Cardiologen zien duidelijk voordelen.

Debat
Al jaren woedt in kringen van epidemiologen en cardiologen debat: moeten gezonde mensen op latere leeftijd preventief medicatie tegen hart- en vaataandoeningen krijgen? Ook het Erasmus MC heeft hiernaar onderzoek gedaan. Dit betrof zowel de polypil als het alternatief: een ‘levensverlengend’ dieet.

Beroerten
Statines blokkeren de aanmaak van cholesterol. Ook verwijderen ze ‘slecht’ cholesterol (LDL) uit de bloedbaan. Deze middelen zouden ook bij gezonde mensen onder meer beroerten kunnen voorkomen, zowel hersenbloedingen als herseninfarcten.

JUPITER
Dr. Jasper Brugts heeft met zijn collega dr. Jaap Deckers van het Thoraxcentrum van het Erasmus MC de effectiviteit van statines bestudeerd voor gezonde mannen en gezonde vrouwen vanaf 65 jaar. Zij evalueerden de resultaten van de studie JUPITER. Dit staat voor: the Justification for the use of Statins in Primary Prevention: an Intervention Trial Evaluating Rosuvastatin. Zo’n 17.800 mensen namen deel aan JUPITER. Daarnaast bestudeerden de twee ook nog andere onderzoeken op dit gebied. Ze voerden een zogeheten meta-analyse uit. Hierdoor kwam het aantal deelnemers uit op 70.000 volwassenen.

Voordeel
De onderzoekers concluderen dat het innemen van statines voordeel oplevert voor gezonde mensen. Het risico een hart- of vaataandoening te krijgen of hieraan te sterven, gaat duidelijk omlaag, vergeleken met ouderen die geen statines innemen, aldus Brugts en Deckers. Ze stellen vast dat er gezondheidsvoordelen zijn, maar pleiten niet voor invoering van deze vorm van preventie. Daarvoor moeten eerst andere aspecten worden bestudeerd, menen ze.

Tegenstand
Tegenstanders van preventieve statines wijzen erop dat stoppen met roken, vis eten, terughoudendheid met verzadigde vetten en veel groenten en fruit consumeren net zo effectief of zelfs effectiever is. Gewoon gezond leven, dus, en genoeg bewegen. Ook zijn de tegenstanders wantrouwig omdat veel statinestudies door fabrikanten van geneesmiddelen worden betaald.
[ErasmusMC]

Dat een verhoogd cholesterolgehalte erfelijk is, was al langer bekend. Een internationaal team van onderzoekers, waaronder onderzoekers van de Vrije Universiteit, concludeert nu dat er tenminste 95 genetische varianten zijn die deze erfelijkheid voor een deel verklaren. De onderzoekers publiceren dit op 5 augustus in het tijdschrift Nature.

Zij voerden grootschalig genetisch onderzoek uit naar verschillende soorten lipiden (o.a. cholesterol). Deze lipiden zijn de belangrijkste risicofactoren van coronaire hartziekten. Bij coronaire hartziekten zijn de kransslagaderen vernauwd door afzetting van vetstoffen uit het bloed. De medische term hiervoor is atherosclerose. Deze aandoening kan ernstige gevolgen hebben: van hartkramp tot hartaanvallen en hartfalen.

De onderzoekers bekeken het genetisch materiaal van meer dan 100.000 Europeanen en vonden 95 genlocaties die verband houden met een verhoogd cholesterolgehalte. Deze bevindingen zorgen ervoor dat in de toekomst gezondheidsproblemen als coronaire hartziekten gerichter behandeld of mogelijk zelfs voorkomen kunnen worden.
[Vrije Universiteit]

Statinegebruikers hebben een verhoogd risico op staar, leverfunctiestoornissen en nierfalen. Dit blijkt uit Brits onderzoek. De Britse wetenschappers onderzochten de gegevens van ruim 2 miljoen mensen. De statinegebruikers hadden geen verhoogd risico op onder meer parkinson, reuma, dementie en diverse soorten kanker. Het risico op slokdarmkanker was zelfs verlaagd bij deze groep.

Tussen de verschillende soorten statines was geen verschil in bijwerkingen. Alleen fluvastatine bleek een hoger risico op leverdisfunctie te geven. Ondanks deze resultaten menen de onderzoekers dat de voordelen van statines bij mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten opwegen tegen de nadelen.

Statines zijn cholesterolverlagende middelen die worden gebruikt bij verhoogd cholesterol, hart- en vaatziekten en bij suikerziekte.
[Pharmaceutisch Weekblad]

Ongunstige effecten van transvet op cholesterolgehaltes
Onderzoekers van de Vrije Universiteit, gefinancierd door de KNAW en de Nederlandse Hartstichting, hebben aangetoond dat ook natuurlijk transvet negatieve effecten heeft op de cholesterolgehaltes in het bloed. Transvet uit melk en vlees verhoogt het “slechte” LDL-cholesterol en verlaagt het “goede” HDL-cholesterol.
 
Volle melk, roomboter, kaas, rundvlees en schapenvlees bevatten kleine hoeveelheden transvet. Tot nu toe werd gedacht dat dit natuurlijke transvet niet schadelijk was, ja zelfs gezond. Eén specifiek transvet uit melk, het zogenaamde geconjugeerde linolzuur of CLA, wordt zelfs als voedingssupplement verkocht.
 
Het is al langer bekend dat industrieel geproduceerd transvet de cholesterolgehaltes in het bloed ongunstig beïnvloedt. Dat is ook de reden dat het in margarines en frituurvet voor een groot deel is vervangen door vetten met gunstiger effecten op de cholesterolgehaltes.
 
Ingeborg Brouwer van de afdeling Gezondheidswetenschappen van de Vrije Universiteit in Amsterdam en eerste auteur van het zojuist verschenen overzichts-artikel: “Onze resultaten vormen een extra reden voor consumenten om het eten van vet uit vlees- en zuivelproducten te verminderen. Te meer daar vlees en zuivel al veel verzadigde vetten bevatten, die beter vermeden kunnen worden. Ook de consumptie van grote hoeveelheden geconjugeerde linolzuur of CLA – in voedingssupplementen – is niet goed voor het cholesterol.”
 
Review-artikel
De wetenschappers van de Vrije Universiteit vergeleken in hun review-artikel de effecten van natuurlijke transvetten en geconjugeerde linolzuur of CLA in een kleine twintig gepubliceerde experimenten bij ruim 1000 proefpersonen met de effecten van industrieel transvet in meer dan 20 experimenten bij een kleine duizend proefpersonen. Het effect van natuurlijk transvet bleek iets minder ongunstig dan dat van het industriële transvet, maar eveneens ongunstig. Een verandering van de verhouding – meer specifiek: een verhoging – tussen het “slechte” LDL-cholesterol en het “goede” HDL-cholesterol was daarvan het gevolg. En die verhoging voorspelt een hogere kans op een hartinfarct.
[Vrije Universiteit Amsterdam]

Er moet verbetering komen in de communicatie tussen arts en patiënt over het belang van goed medicijngebruik. Artsen en patiënten moeten tijdens het consult nadrukkelijker bespreken of de therapie die ze zijn overeengekomen ook wordt nageleefd. Het NPCF en NIVEL presenteren twee nieuwe ‘handreikingen’.

Het NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg) observeerde de communicatie over medicijngebruik en therapietrouw in 22 consulten waarin de huisarts een cholesterolverlager voorschreef. De noodzaak van inname en de te verwachten bijwerkingen kwamen slechts in een minderheid van de consulten ter sprake. Ook een juist gebruik van de cholesterolverlager en het belang van therapietrouw werden nauwelijks genoemd. Op basis hiervan presenteert de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) twee ‘handreikingen’, een voor de patiënt en een voor de zorgverlener. De handreikingen hebben de titel Praten over cholesterolverlagers en dienen ter ondersteuning van een goede communicatie over cholesterolverlagers onder andere om therapietrouw te bevorderen.

“Therapieontrouw is een probleem van grote omvang”, aldus Atie Schipaanboord, directeur beleid en innovatie van de NPCF. “Onderzoeken laten zien dat de huisarts in de spreekkamer maar weinig woorden wijdt aan medicijngebruik en therapietrouw. Communicatie over geneesmiddelen en het gebruik ervan is een belangrijk aanknopingspunt om de therapietrouw te verbeteren. De handreikingen bieden een concrete ondersteuning in die communicatie.”

De handreikingen bevatten onderwerpen die in een consult aan bod zouden moeten komen om goed medicatiegebruik te bevorderen. Patiënten en zorgverleners kunnen de handreiking downloaden via de webwinkel op www.npcf.nl.
[NIVEL]

Bij relatief gezonde personen met risicofactoren voor het krijgen van hart- en vaatziekten leidt langdurig gebruik van statines tot een aanzienlijk lagere totale sterfte.

Daarnaast neemt de sterfte door hartziekten af en is er sprake van een zeer sterke daling van het aantal nieuwe beroertes, hartinfarcten en revascularisaties. Deze effecten zijn sterker dan eerder werd aangenomen. Dit concluderen onderzoekers van het Thoraxcentrum van Erasmus MC in het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift British Medical Journal.

Suikerziekte
Statines zijn cholesterolverlagende middelen die worden gebruikt bij verhoogd cholesterol, hart- en vaatziekten en bij suikerziekte. Bij personen die al hart- en vaatziekten hebben (gehad) was de effectiviteit van statines al bekend. Bij langdurig gebruik, ook door mensen die relatief gezond zijn maar een verhoogd risico hebben op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten, blijken statines de totale sterfte aanzienlijk te verminderen. Deze afname ligt tussen de 10 en 15%. De onderzoekers vonden daarbij geen relatie met geslacht, hoge bloeddruk of suikerziekte. Evenmin vonden de onderzoekers aanwijzingen dat langdurig statinegebruik gepaard zou gaan met een hogere kans op kanker.

Preventie
Daarnaast blijkt het risico bij dergelijke personen op sterfte en hart- of vaatziekte toch nog vrij groot te zijn. Dit, in combinatie met de krachtige effecten en de tegenwoordig zeer lage kosten van statines, doet de onderzoekers pleiten voor minder restrictief gebruik van statines bij primaire preventie.

Het onderzoek is uniek vanwege de opzet: er kon voor het merendeel nieuwe onderzoeken worden gebruikt, zoals de zogenaamde Jupiter-studie, maar ook nieuwe follow-up gegevens van eerder gepubliceerde onderzoeken waren beschikbaar. Bovendien zijn nieuwe, oorspronkelijke data gebruikt die inzicht geven in de effecten van de therapie bij specifieke ‘groepen’, zoals vrouwen, ouderen en personen met en zonder suikerziekte en hoge bloeddruk. Het onderzoek betreft ongeveer 70.000 personen.
[Erasmus MC]

Een eiwit dat binnen lichaamscellen werkt als een sensor voor de niveaus aan cholesterol en vetzuren is betrokken bij het activeren van het immune afweersysteem tegen tuberculose.

Dat rapporteren Hannelie Korf en Kris Huygen van het Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid (vroegere Pasteur Instituut in Brussel) en Johan Grooten van de UGent in het juninummer van het gerenommeerde vaktijdschrift Journal of Clinical Investigation.

De wetenschappers onderzochten samen het verband tussen immune afweermechanismen en de cholesterolhuishouding in een experimenteel muizenmodel. De bevindingen bieden een nieuw inzicht in de afweer tegen de Koch bacil en een mogelijk vooruitzicht op een verbeterde behandeling van tuberculose.

TB is infectieziekte nummer 1
Wereldwijd staat tuberculose samen met AIDS en malaria aan de top van de infectieziekten. Men schat dat één derde van de wereldbevolking latent besmet is met Mycobacterium tuberculosis bacillen en dat jaarlijks ongeveer twee miljoen mensen sterven van TB.

De ziekte tast vooral de longen aan en resulteert in een geleidelijke vernietiging van het longweefsel. TB is een onomkeerbaar proces. Zonder gepaste behandeling met de juiste antibiotica zal de patiënt steeds verder verzwakken en uiteindelijk sterven. Er is momenteel ook geen echt werkzaam vaccin.

In het behandelingsproces van TB-patiënten speelt de immune afweer een belangrijke rol. Zo zullen immune afweerreacties bij latent besmette personen zorgen voor het onder controle houden van de infectie. Om de bacillen in de longen volledig te vernietigen, zijn deze afweerreacties echter niet sterk genoeg. Een verzwakking van de immune afweer kan dan leiden tot de voor TB typische reactivering van de bacillen en uitbraak van de ziekte. De bacteriën vermenigvuldigen zich dan in grote aantallen in de longen en worden opgehoest door de patiënt die op zijn beurt nieuwe personen kan besmetten.

Op zoek naar een nieuwe behandeling
In hun onderzoek naar nieuwe behandelingsmethoden voor tuberculose ontdekten de wetenschappers dat zogenaamde Lever X Receptoren (LXR) bijdragen aan het beschermende immuun antwoord tegen TB. Deze LXRs regelen in ons lichaam de balans van cholesterol en andere vetzuren. In de studie werd aangetoond dat muizen die niet over deze LXRs beschikken, een TB besmetting niet kunnen controleren en tien tot honderdmaal meer bacteriën in hun longen hadden dan muizen die wel een normaal LXR systeem hadden. Deze LXR-deficiënte muizen stierven ook veel sneller aan TB dan gewone muizen. Een minimale versus maximale activiteit van LXR maakte dan ook het verschil tussen een ongecontroleerd verloop van de infectie en een efficiënte controle door de immune afweer.

Diepgaand onderzoek toonde bovendien aan dat de afweer tegen TB kon verhoogd worden door bestaande medicatie die deze LXR-sensoreiwitten kan activeren. Belangrijk voor de mogelijke behandeling van TB-patiënten was de vaststelling dat de beschermende werking van deze medicatie eveneens waarneembaar was in proefdieren die reeds lange tijd besmet waren met de bacillen. Hoewel deze geneesmiddelen (ontwikkeld voor de behandeling van atherosclerose of aderverkalking) momenteel niet geschikt zijn voor langdurig gebruik bij patiënten, biedt een verbetering en ontwikkeling van LXR-gerichte medicatie vooruitzicht op een verbeterde behandeling van tuberculose via een maximaal wapenen van de immune afweer van de patiënt.

Onderzoekers van het Academisch Medisch Centrum (AMC) te Amsterdam hebben een nieuwe route voor de afvoer van cholesterol uit het lichaam aangetoond. Haaks op de huidige inzichten, blijkt de darm in staat te zijn aanzienlijke hoeveelheden cholesterol te verwijderen. Deze route biedt kans op de ontwikkeling van nieuwe cholesterol verlagende medicijnen. Op 24 april 2009 hoopt Astrid van der Velde te promoveren op het onderzoek naar deze route.

Cholesterol is een belangrijke bouwstof in ons lichaam: het vormt, onder andere, de basis van de geslachtshormonen en vitamine D. Een teveel aan cholesterol is echter schadelijk. Overtollig cholesterol kan worden opgeslagen in onze bloedvaten. Hierdoor kunnen onze bloedvaten dichtslibben (atherosclerose). Als dit proces optreedt in de bloedvaten bij ons hart (kransslagaders), kan dit leiden tot een hartinfarct. Naar schatting speelt atherosclerose bij meer dan de helft van de mensen die overlijden aan hart- en vaatziekten een rol. Een goede afvoer van cholesterol is daarom essentieel bij het terugdringen van hart- en vaatziekten.

Sinds jaar en dag neemt men in de geneeskunde aan dat de lever en gal noodzakelijk zijn voor de afvoer van cholesterol uit het lichaam. Met steun van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek en de Nederlandse Hartstichting bestuderen AMC-onderzoekers de nieuwe route voor cholesterol uitscheiding. In tegenstelling tot wat voor kort werd aangenomen, blijkt de darm in staat te zijn aanzienlijke hoeveelheden cholesterol uit het lichaam te verwijderen.

Sommige patiënten reageren niet of onvoldoende op de huidige cholesterol verlagende medicijnen (statines). De ontdekte route biedt mogelijkheden voor de ontwikkeling van andere cholesterol verlagende medicijnen. Deze nieuwe medicijnen zouden het cholesterol gehalte van deze patiënten beter kunnen verlagen.

Op 24 april 2009 hoopt Astrid van der Velde te promoveren op het onderzoek naar deze nieuwe route voor cholesterol uitscheiding aan de Universiteit van Amsterdam.

Patiënten die een operatie aan de slagaders moeten ondergaan, doen er goed aan om een maand voor de behandeling te beginnen met het slikken van statines. Deze cholesterolverlagers halveren de kans dat patiënten vlak voor, tijdens en na de operatie hartproblemen krijgen, concludeert Olaf Schouten in zijn proefschrift. Schouten promoveerde gisteren aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Hartschade
Schouten,werkzaam op de afdeling Heelkunde van het Erasmus MC heeft onderzocht hoe de kans op hartschade bij vaatoperaties zo klein mogelijk kan worden gemaakt. Nu ondergaan jaarlijks zo’n 10.000 patiënten in Nederland een operatie aan de grote slagaders, bijvoorbeeld in de buik of in de benen. Die operaties zijn nodig als de aders vernauwd (verkalkt) of verwijd (aneurysma) zijn. In de periode rond de operatie lopen patiënten een groter risico op hartproblemen.

Scheuren
Vrijwel alle mensen die een operatie aan de grote slagaders krijgen, hebben al beschadigingen aan het hart. Vaak weten ze dat niet omdat ze nog geen klachten hebben. Daarom is het ook niet verwonderlijk dat één op de vijf patiënten die een operatie aan de grote slagaders ondergaat, in de periode rond de operatie (extra) hartschade oploopt. Dit soort hartschade ontstaat meestal door ontstekingen. Die tasten de kransslagaders zo aan dat ze zwak worden en zelfs kunnen scheuren. Schouten: ‘Het is dus heel belangrijk om dit ontstekingsproces te voorkomen.’

Duidelijk
Cholesterolverlagers die als werkzame stof statine bevatten (in dit onderzoek fluvastatine), blijken een bijwerking te hebben die goed van pas komt bij patiënten met vernauwde slagaders. Schouten: ‘Statines verminderen de ontstekingen in de vaatwanden met wel 30 procent.’ De promovendus schat dat het aantal mensen dat hartproblemen krijgt in de periode rond een operatie daardoor kan halveren tot 1000 per jaar en dat statines ruim 250 doden kunnen voorkomen. Patiënten zijn het beste beschermd als ze een maand voor de operatie beginnen met slikken. ‘Maar ook als ze slechts een paar dagen daarvoor beginnen met innemen, is er waarschijnlijk al een duidelijk effect.’

Gunstig
Niet alleen statines, maar ook bètablokkers kunnen hartproblemen voorkomen bij operaties aan de slagaders. De kans op complicaties daalt met 30 tot 40 procent. Schouten: ‘Deze medicijnen verlagen de zuurstofbehoefte van het hart waardoor het minder hard hoeft te werken. Zeker in tijden van stress voor een operatie heeft dat een gunstig effect.’
[Erasmus MC]