Archief categorie ‘Anticonceptie’

Anticonceptiepil weer uit basisverzekering?

26 Januari 2010

anticonceptiepilHet College voor Zorgverzekeringen (CVZ) wil dat de anticonceptiepil voor vrouwen boven de 20 jaar oud uit de basisverzekering wordt gehaald. Dat adviseert het College voor Zorgverzekeringen binnenkort aan minister Ab Klink van Volksgezondheid, aldus een woordvoerder naar aanleiding van berichten in NRC Handelsblad.

De anticonceptiepil kwam in 2008 in het basispakket. Het college, dat elk jaar een advies uitbrengt over het pakket, vindt dat het anticonceptiemiddel er toen al buiten had kunnen worden gelaten, omdat het maar zo’n 5 euro per maand kost. Voor vrouwen onder de 21 kan de anticonceptiepil wel in de basisverzekering blijven, om zwangerschappen bij tieners en abortussen te voorkomen.

Mogelijk sterfgeval door anticonceptiepil Yaz

3 Oktober 2009

yazAfgelopen week is een Zwitserse vrouw overleden aan de gevolgen van een longembolie die waarschijnlijk veroorzaakt is door gebruik van het anticonceptiemiddel ‘Yaz’, aldus Ziekenhuiskrant.nl. De vrouw begon tien maanden eerder met dit middel, dat sinds vorig jaar op de Europese markt is gebracht en dat een variant is van de Yasmin-pil.

Beide pillen komen uit de fabriek van Bayer Schering en hebben ook als effect dat ze minder snel leiden tot gewichtstoename dan andere anti-conceptiemedicijnen. Zowel de Zwitserse gezondheidsdienst Swissmedic als Bayer onderzoeken het mogelijke verband tussen dit overlijden en het pilgebruik.

Veel vrouwen gebruiken niet de veiligste anticonceptiepil

17 Augustus 2009

Anticonceptie pilVeel vrouwen gebruiken niet de veiligste anticonceptiepil als het gaat om tromboserisico’s. Dat blijkt uit onderzoek van het LUMC, vandaag gepubliceerd in de British Medical Journal (BMJ). Het risico hangt af van het type progestagenen in ‘de pil’, en van de dosis oestrogeen. De veiligste pil is er een die levonorgestrel combineert met een lage dosis oestrogeen.

Dat het gebruik van de anticonceptiepil de kans op diep-veneuze trombose verhoogt, was al langer bekend. Dr. Astrid van Hylckama Vlieg en haar collega’s onderzochten binnen de zogenoemde MEGA-studie 1524 vrouwen tussen 18 en 50 jaar oud met trombose, en een controlegroep van 1760 gezonde vrouwen. De pil verhoogde de kans op trombose met een factor vijf vergeleken met niet-gebruiksters, zoals ook eerder onderzoek al aantoonde. Tijdens de eerste drie maanden van pilgebruik was het risico zelfs twaalf maal verhoogd. De kans op trombose bleek bovendien af te hangen van het type progestageen. Een pil met de desogestrel-variant veroorzaakte bijvoorbeeld een tweemaal zo hoog risico als een pil met levonorgestrel. Ook pillen met de progestagenen cyproteron acetaat of drospirenone veroorzaakten een ongeveer tweemaal zo hoog risico als een pil met levonorgestrel. Ook de dosis oestrogeen bleek relevant: hoe meer oestrogeen, hoe hoger het tromboserisico. Oestrogeen wordt aan de pil toegevoegd om doorbraakbloedingen te voorkomen.

Van de onderzochte vrouwen die de pil slikten, bleek slechts 57 procent een pil te slikken met levonorgestrel en een relatief lage dosis oestrogenen (30 microgram). Levonorgestrel met 20 microgram oestrogeen werd slechts heel sporadisch gebruikt. Waarom er nog zoveel vrouwen relatief onveilige anticonceptiepillen slikken, is onduidelijk.

Bij diep-veneuze trombose raakt een ader afgesloten door een bloedstolsel. Vaak gebeurt dit in een been. Een stolsel kan echter ook vastlopen in de longen, waardoor een levensgevaarlijke longembolie ontstaat. De kans op trombose is klein, zelfs voor jonge vrouwen die de pil slikken: ongeveer drie op tienduizend per jaar.
[LUMC]

Vrouwen denken weinig na over anticonceptie

26 Juli 2009

Anticonceptie pil Vrouwen staan onvoldoende stil bij het anticonceptiemiddel dat zij nemen. Pas nadat zij kinderen hebben gekregen, gaan zij vaak nadenken of ze wel het juiste middel nemen. Dikwijls stappen zij dan over op een andere methode. Dat blijkt uit onderzoek van Motivaction.

Nog altijd veruit de meeste vrouwen zijn aan de pil. Toch geven velen aan dat zij niet elke dag aan hun anticonceptie willen denken. Zo meldden de onderzoekers dat zij het liefst zo min mogelijk hormonen willen binnenkrijgen. Aan het onderzoek, dat in opdracht van het farmaceutische bedrijf Schering-Plough werd gehouden, deden 945 vrouwen van tussen de 15 en 45 jaar oud mee.

Spuit in mannenbil voorkomt zwangerschap

22 Juni 2009

anticonceptie mannenChinese wetenschappers hebben met succes een testosteronspuit als anticonceptie voor de man getest. De Chinese onderzoekers denken dat hun voorbehoedsmethode binnen vijf jaar op de markt kan verschijnen. Er is eerst nog meer onderzoek nodig, met name om na te gaan of het cardiovasculair systeem en de prostaat niet lijden onder de inspuitingen.

Bij het onderzoek kregen 1.045 mannen tweeëneenhalf jaar lang maandelijks 500 milligram testosteron in de bilspier gespoten, wat evenveel is als het mannenlichaam op natuurlijke wijze produceert. De deelnemers waren tussen 20 en 45 jaar oud en hadden al een kind verwekt.

Doordat ze het hormoon ingespoten kregen, maakten de testpersonen er zelf geen meer aan. Ook produceerden ze geen sperma meer, berichtte het tijdschrift. Slechts één partner op elke 100 ‘proefkonijnen” werd zwanger. Er zijn geen nevenwerkingen vastgesteld. Zes maanden na de laatste injectie hebben de mannen weer hun normale hoeveelheid zaad geproduceerd.
[Nieuwsblad.be]

Geneesmiddelen Kuvan en Qlaira in basispakket

14 Juni 2009

QlairaKuvan – een geneesmiddel voor patiënten met stofwisselingsziektes – moet worden opgenomen in het geneesmiddelenvergoedingsysteem (GVS). Ook het geneesmiddel Qlaira – een vierfasen anticonceptiepil – moet voortaan worden vergoed. Dit adviseert het College voor zorgverzekeringen (CVZ) aan minister Klink van VWS.

Kuvan is geregistreerd voor de behandeling van patiënten met ernstige stofwisselingsaandoeningen. Deze patiënten hebben te veel fenylalanine (een aminozuur) in hun bloed en moeten zich aan een zeer streng, eiwitarm dieet houden om de gevolgen van hun ziekte te beperken. Patiënten die iets afwijken van het dieet, lopen beschadigingen aan het zenuwstelsel op, die uiteindelijk leiden tot ernstige hersenschade. Volgens het CVZ is de therapeutische meerwaarde van Kuvan aangetoond. Het geneesmiddel verlaagt de fenylalanineconcentratie in het bloed, waardoor het niet catastrofaal is als patiënten toch wat verkeerde eiwitten binnenkrijgen. Hierdoor is het dieet beter vol te houden.

Ook adviseert het CVZ om Qlaira op te nemen in het pakket. Het CVZ heeft onderzocht of de anticonceptiepil dezelfde werking (therapeutische waarde) heeft als de anticonceptiepillen die al in het basispakket zijn opgenomen. Het CVZ concludeert dat dat het geval is. Qlaira is de eerste vierfasen anticonceptiepil. Dat wil zeggen dat er in vier fasen een wisselende dosis hormonen in de pil is opgenomen. Het doel daarvan is dat op die manier de maandelijkse cyclus in de buurt komt van de natuurlijke cyclus die een vrouw doorloopt, die geen anticonceptiemiddel gebruikt.

Geneesmiddelenbeoordeling CVZ
Een van de taken van het CVZ is om de minister van VWS te adviseren over opname van geneesmiddelen in het geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS). Om te beoordelen of geneesmiddelen voor vergoeding in aanmerking komen, heeft het CVZ de Commissie Farmaceutische Hulp (CFH) ingesteld. Deze commissie bestaat uit externe, onafhankelijke deskundigen. De CFH kijkt onder meer naar de werkzaamheid, effectiviteit en bijwerkingen van geneesmiddelen. Vervolgens brengt het CVZ een advies uit aan de minister, die een besluit neemt over opname van het geneesmiddel in het basispakket (GVS).

Nieuwe anticonceptiepil Qlaira met natuurlijk hormoon

1 Juni 2009

QlairaMedicijnfabrikant Bayer brengt deze week een nieuwe anticonceptiepil Qlaira op de markt met een natuurlijk vrouwelijk hormoon. Het is de eerste pil in haar soort in Nederland. Volgens Bayer geeft de pil minder bijwerkingen.

Qlaira is een laaggedoseerde pil met het lichaamseigen estradiol. Anticonceptiepillen (combinatiepillen) bevatten een oestrogeen en een progestageen. Sinds de komst van de combinatiepil in de jaren zestig, zijn verschillende progestagenen ontwikkeld en is de dosering progestageen steeds verder verlaagd. Het oestrogeen was in alle anticonceptiepillen echter altijd dezelfde– ethinylestradiol. Met de komst van Qlaira kunnen vrouwen voor het eerst kiezen voor een pil die een lichaamseigen oestrogeen afgeeft.

Qlaira bevat een combinatie van estradiolvaleraat en het progestageen dienogest. Estradiolvaleraat wordt in het lichaam omgezet in estradiol, hetzelfde hormoon als het oestrogeen dat in de eierstokken wordt ontwikkeld. Qlaira heeft bovendien een dynamisch doseringsschema. Het doseringsschema is zo ontwikkeld dat de pil gedurende de gehele cyclus exact de juiste hoeveelheid hormonen op het juiste moment afgeeft. Een strip bevat 26 hormoonbevattende pillen en 2 pillen zonder werkzame stof. Daardoor is de kans dat vrouwen de pil vergeten in te nemen zeer klein. De betrouwbaarheid van Qlaira is hierdoor hoog.

Al langer proberen farmacologen estradiol als oestrogeencomponent in de anticonceptiepil te gebruiken. Tot op heden gaf estradiol echter vaak aanleiding tot tussentijds bloedverlies. Het dynamische doseringsschema van Qlaira zorgt voor een optimaal bloedingspatroon. Bij gebruik van Qlaira wordt de ontrekkingsbloeding in de meeste gevallen korter en lichter.

Naar verwachting zal Qlaira, behalve als anticonceptivum, in de toekomst ook als eerste anticonceptiepil worden geregistreerd voor de indicatie ‘hevige of langdurige menstruatie’.

Massaal morning-afterpilgebruik

26 Mei 2009

Anticonceptie pilIn Groot-Brittannië gebruiken veel jonge vrouwen de morning-afterpil als enige vorm van anticonceptie. Dat schrijft een Britse studentenkrant, aldus Nu.nl begin mei.

Critici zijn bang dat online verkoop en de verkoop zonder recept vrouwen kan stimuleren om de morning-afterpil te gebruiken alsof het aspirines zijn. Ook zou het onbeschermde seks verder aanmoedigen.

De morning-afterpil is oorspronkelijk op de markt gebracht als ‘laatste redmiddel’ als het condoom bijvoorbeeld is gescheurd.

Uit de rondvraag komen nog enkele opmerkelijke zaken naar voren: een vijfde van de ondervraagden beweert wekelijks meer dan één seksuele partner te hebben.

Eén op de tien mannen zou ook wel eens met minstens twee vrouwen op een dag hebben geslapen. Een derde beweert meestal geen condooms te gebruiken bij nieuwe partners.

Anticonceptie-prik voor mannen

5 Mei 2009

Anticonceptie-prik voor mannenWetenschappers hebben een anticonceptie-middel ontwikkeld dat maandelijks wordt toegediend via een spuitje met testosteron en tijdelijk de productie van sperma stopt. Het nieuwe voorbehoedmiddel voor mannen moet even effectief zijn als de pil, aldus de Telegraaf.

Het onderzoek werd uitgevoerd door het Nationaal Onderzoekscentrum voor Familieplanning in Peking. Het middel kan bijdragen aan de gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Tot nu toe is het in de meeste relaties de vróuw die elke dag de pil moet slikken.

Het nieuwe anticonceptie-middel voor mannen heeft geen ernstige bijwerkingen, enkele mannen last kregen van ernstige acné. Er is nog wel verder onderzoek nodig om de effecten op lange termijn te kennen. Het middel kan over vijf jaar op de markt worden gebracht.

Gewichtstoename door prikpil

28 April 2009

SpuitDe ‘prikpil’ kan volgens een studie in het American Journal of Obstetrics and Gynecology tot aanzienlijke gewichtstoename leiden.In een geroep van 703 vrouwen kwamen gebruiksters van de prikpil met als werkzame stof medroxyprogesteron (DMPA) in de eerste 3 jaar gemiddeld 5,1 kg aan. De toename was het grootst in de eerste 18 maanden en betrof overwegend vetophoping in de buik en rond de organen, wat als een risicofactor voor o.m. hart- en vaatziekten wordt beschouwd.

Het risico op een BMI van tenminste 30 kg/m2, de ondergrens van obesitas, bij DMPA-gebruiksters lag 2,1 keer hoger dan bij vrouwen die geen hormonale anticonceptiva gebruikten. Vrouwen die van DMPA overstapten op orale anticonceptiva vielen nauwelijks af, in tegenstelling tot vrouwen die op condoomgebruik overgingen.

De auteurs schrijven dat uit de voorlopige resultaten van de studie blijkt dat een kwart van de DMPA-gebruiksters te maken heeft met een significante en potentieel gevaarlijke verandering van de lichaamsbouw.
[Gezondheid.be]

Anticonceptiepil voor mannen stapje dichterbij

19 April 2009

Anticonceptie pilWetenschappers zijn al jaren bezig met de ontwikkeling van een anticonceptiepil voor mannen. Dat verloopt uiterst moeizaam. Maar een nieuwe ontdekking lijkt de mannenpil en stukje dichterbij te brengen, schrijft de Daily Mail.

Onderzoekers van de universiteit van Iowa stuitten tijdens een onderzoek naar erfelijke vormen van doofheid in Iran bij toeval op een genetisch defect dat onvruchtbaarheid bij sommige mannen kan veroorzaken.

Van dit gen, Catsper1, genaamd was al bekend dat het onvruchtbaarheid bij muizen kan veroorzaken. Maar nu troffen de wetenschappers bij 2 Iraanse families die geen kinderen konden verwekken, het ‘onvruchtbaarheidsgen’ aan. Het defecte gen heeft effect op de beweging van het sperma, waardoor zaadcellen niet in staat zijn de eicel binnen te dringen om het te bevruchten.

De ontdekking kan gebruikt worden om mannen met deze zeldzame vorm van onvruchtbaarheid te behandelen. Bovendien – zo geloven sommige wetenschappers – zou het kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van een anticonceptiepil voor mannen.

In de afgelopen jaren zijn er al diverse pogingen gedaan een dergelijke pil te ontwikkelen, maar tot nog toe zonder succes.
[gezondheid.blog.nl]

Morning-afterpil via sms voor meisjes van 11 in Zuid-Engeland

25 Maart 2009

Anticonceptie pilIn Zuid-Engeland kunnen meisjes vanaf elf jaar vanaf juli zonder tussenkomst van een arts via sms de morning-afterpil bestellen. De regeling geldt voor zes scholen in Zuid-Engeland die zijn aangemerkt als ‘hotspots’ inzake tienerzwangerschappen. Dit zei de Britse omroep BBC vandaag.

De autoriteiten in Oxford en Banbury hopen dat meisjes na onbeschermde seks makkelijker hulp zoeken als het persoonlijke contact met een arts of apotheker niet meer nodig is. De tekstboodschappen gaan naar een verpleegster die de pil mag geven. Religieuze groeperingen zijn bezorgd over het plan.

Minder vrouwen slikken anticonceptiepil

25 Maart 2009

Anticonceptie pilIn de afgelopen tien jaar is het pilgebruik onder vrouwen gedaald. Van alle vrouwen tussen 18 en 45 jaar gebruikte in 2008 40 procent een anticonceptiepil. In 1998 slikte nog bijna 50 procent van deze groep de pil. Dit blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS).

De grote daling van het pilgebruik vond plaats tussen 1998 en 2003. Sindsdien is het gebruik van de pil nauwelijks veranderd. Volgens het CBS heeft negatieve berichtgeving de afname van het pilgebruik mogelijk veroorzaakt. De derde generatie-pillen zouden een verhoogde kans op trombose geven. Ook zou het dagelijks slikken van synthetische hormonen niet meer bij het hedendaags beeld van een gezond leven passen. De anticonceptiepil is nog wel het meest toegepaste voorbehoedsmiddel.

Meer pubermeisjes aan de anticonceptie-pil

9 Februari 2009

Anticonceptie pilHet gebruik van orale anticonceptiva door puberende meisjes neemt gestaag toe. Verstrekten de Nederlandse apotheken in 2000 per 1000 pubermeisjes 300 keer een pilrecept, in 2008 waren dat er 400. In dat jaar waren meer dan één op de zes pubermeisjes aan de pil.

Pubers, voor wie de SFK de leeftijdscategorie van 10 tot en met 17 jaar aanhoudt, kregen in 2008 ruim 3,65 miljoen keer een geneesmiddel verstrekt. De anticonceptiepil heeft daarin met 290.000 verstrekkingen een significant aandeel van bijna 8 procent. Andere typische pubergeneesmiddelen zijn ADHD-middelen en middelen voor huidproblemen (acne). ADHD middelen zijn vorig jaar bijna 350.000 keer verstrekt (9,5 procent). Geneesmiddelen voor acne zijn in 2008 130.000 keer (3,5 procent) afgeleverd.

Meisjes van 16
De leeftijd van een pubermeisje dat aan de balie van de apotheek orale anticonceptiva afhaalt, is gemiddeld 16,1 jaar. Deze gemiddelde leeftijd is sinds 2000 ongewijzigd. Het aantal pubermeisjes die orale anticonceptiva gebruiken, is in die jaren wel toegenomen. In 2008 waren er ruim 400 verstrekkingen per 1000 pubermeisjes tegenover ruim 300 in 2000. Omdat het aantal meisjes in deze leeftijdgroep in die jaren vrijwel gelijk gebleven is, gebruiken in 2008 absoluut gezien wel meer jonge meisjes de pil dan in 2000. Ook is een steeds groter deel van het totale aantal verstrekkingen van orale anticonceptiva bestemd voor pubers. In 2008 werd van de bijna 3,4 miljoen verstrekkingen aan orale anticonceptiva 8,7 procent verstrekt aan meisjes van 10 tot 18 jaar, terwijl dit in 2000 nog 5,8 procent was. De toename van dit percentage is niet alleen te verklaren met meer gebruik door pubers, maar ook met minder gebruik door volwassen vrouwen. Een verklaring daarvoor is, dat voor vrouwen van 21 jaar en ouder de pil in de periode 2004 tot en met 2007 niet tot het wettelijk verzekerde pakket behoorde. Ook speelt de toename van het aantal vrouwen die een Mirenaspiraaltje gebruiken een rol. Dit spiraaltje geeft gedurende een periode van vijf jaar dagelijks een voldoende hoeveelheid progestageen af om conceptie te voorkomen.

Eén op 5,5
In 2008 waren er 130.000 pubermeisjes die een oraal anticonceptivum hebben gehaald bij de openbare apotheek. Dit komt erop neer dat één op de 5,5 meisjes in de leeftijd van 10 tot 18 jaar aan de pil is. Het aantal meisjes in de leeftijd van 10 tot en met 12 jaar die orale anticonceptiva gebruiken, is verwaarloosbaar klein. Van de 13-jarigen slikt 2 procent de pil, terwijl dat bij de 17-jarigen is opgelopen tot zo’n 60 procent. Het maximum van het pilgebruik ligt rond de leeftijd van 21 jaar. Van de vrouwen van die leeftijd gebruiken drie van de vier de pil.

Tweede generatie
De pil die de Nederlandse apothekers het meest verstrekken is de combinatie van het oestrogeen ethinyloestradiol 0,03 mg met het progestageen levonorgestrel 0,15 mg. Van deze anticonceptiepil, die bekend is geworden onder de merknamen Microgynon 30 en Stediril 30, is sinds medio 2007 ook een generieke variant beschikbaar. Opvallend is dat deze relatief oude tweedegeneratiepil de laatste jaren fors aan marktaandeel gewonnen heeft ten koste van derdegeneratiepillen. De drie varianten van deze combinatie gezamenlijk worden in 2008 door 70 procent van de pilgebruikers geslikt. Dit percentage geldt zowel voor de pubers als voor de ouderen. In 2000 slikte 60 procent van de pubermeisjes deze combinatie, bij de volwassen vrouwen lag dit met 40 procent nog veel lager. Nederlandse apotheken in 2000 per 1000 pubermeisjes 300 keer een pilrecept, in 2008 waren dat er 400. In dat jaar waren meer dan een op de zes pubermeisjes aan de pil.

Aantal verstrekkingen van orale anticonceptiva per 1000 meisjes van 10 tot en met 17 jaar. Het aantal verstrekkingen per 1000 pubermeisjes nam toe van ruim 300 in 2000 tot ruim 400 in 2008. Deze stijging deed zich gelijkmatig bij alle leeftijden voor waardoor de gemiddelde leeftijd gelijk bleef.
[Stichting Farmaceutische Kengetallen]

Twee derde abortussen ondanks gebruik pil of condoom

12 November 2008

CondoomUit de Landelijke Abortus Registratie 2007 van de Rutgers Nisso Groep blijkt dat twee derde van alle abortuscliëntes de pil of een condoom heeft gebruikt om zwangerschap te voorkomen. Een derde heeft zich niet beschermd. Hoewel het abortuscijfer sinds 2002 stabiel is, vindt de Rutgers Nisso Groep het belangrijk om de mogelijke oorzaken van falend anticonceptiegebruik te onderzoeken. Ook de redenen voor vrouwen om geen anticonceptie te gebruiken terwijl zij seksueel actief zijn en niet zwanger willen worden, moeten duidelijk worden.

Falend anticonceptiegebruik vaak oorzaak abortus
Het abortuscijfer is 8,6 in 2007. Dit betekent dat 8,6 op de 1.000 vrouwen in de leeftijd van 15 tot en met 44 jaar in 2007 een abortus onderging. Dit cijfer is sinds 2002 stabiel, afgezien van kleine fluctuaties. Ook het abortuscijfer van tieners is stabiel: het gaat om 7,4 op de 1.000 meisjes van 15 tot en met 19 jaar. Toch is het zorgwekkend dat bij twee derde van de abortuscliëntes, waaronder veel tienermeiden en allochtone vrouwen, de pil of het condoom de zwangerschap niet heeft kunnen voorkomen. De oorzaak is meestal een verkeerd gebruik van pil en condoom. Met meer kennis over gebruikersfouten kunnen meer ongewenste zwangerschappen worden voorkomen. De Rutgers Nisso Groep vindt dat er in de voorlichting en seksuele en relationele vorming meer aandacht moet worden besteed aan anticonceptiekeuze en een goed gebruik van anticonceptiemiddelen.

Dalende abortuscijfers allochtonen, maar nog steeds meeste kans
Allochtone vrouwen, jonge vrouwen en vrouwen met een eerdere abortuservaring hebben meer kans op een abortus. Allochtone vrouwen hebben vaker dan autochtone vrouwen meerdere abortussen gehad. Het goede nieuws is dat de abortuscijfers van vrouwen uit Midden- en Zuid-Amerika, de Antillen en Suriname de afgelopen jaren zijn gedaald. Zij zijn wel nog steeds de groepen met de grootste kans op een abortus. Ook Turkse en Marokkaanse vrouwen lopen steeds minder risico.

Ondersteuning bij anticonceptiekeuze en toepassing
De Rutgers Nisso Groep acht het van belang om, nadat een vrouw een abortus heeft laten uitvoeren, in de abortushulpverlening meer aandacht te besteden aan anticonceptiekeuze en anticonceptiegebruik om herhaling te voorkomen. Eventueel zou nagedacht kunnen worden over de invoering van een anticonceptiecoach bij de abortusklinieken. Maar ook preventief, in de anticonceptieconsulten van huisartsen aan allochtone en jonge vrouwen, zal extra aandacht moeten zijn voor verantwoorde en passende anticonceptiekeuze en kennis en vaardigheden om anticonceptie goed te gebruiken. Om vrouwen daadwerkelijk beter te kunnen ondersteunen bij anticonceptiekeuze en effectief anticonceptiegebruik is meer onderzoek nodig.