Op maandag 31 oktober 2011 is er in het Jeroen Bosch Ziekenhuis weer een voorlichtingsavond ‘Wat is dementie?’. De avond is bedoeld voor patiënten, familieleden en belangstellenden. De bijeenkomst vindt plaats in het auditorium (u kunt de borden volgen naar deze ruimte), van 19.30 uur tot ongeveer 21.30 uur. De toegang is gratis en vooraf aanmelden is niet nodig.

De sprekers op deze voorlichtingsavond zijn de heer P. Dautzenberg, geriater en de heer Weijts, sociaal psychiatrisch verpleegkundige van het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Zij gaan in op de vraag ‘Wat is dementie?’ en op de mogelijkheden om dementie te behandelen. Na de pauze is er ruim gelegenheid tot het stellen van vragen.

In het Jeroen Bosch Ziekenhuis bevindt zich het Centrum voor Geheugen-problematiek Dit centrum is het resultaat van een samenwerkingsverband tussen het Jeroen Bosch Ziekenhuis en de Reinier van Arkel groep. De voorlichtingsavond is bedoeld voor patiënten bij wie in het Centrum voor Geheugenproblematiek de diagnose ‘dementie’ is gesteld, en hun familieleden. Ook andere belangstellenden zijn echter van harte welkom.

Jeroen Bosch Ziekenhuis
Het Jeroen Bosch Ziekenhuis is een groot ziekenhuis op meerdere locaties in de regio ’s-Hertogenbosch en de Bommelerwaard. Sinds 1274 kent de regio een gastvrij ziekenhuis waar persoonlijke aandacht voor de patiënt, kwaliteit en innovatie belangrijk zijn. Het ziekenhuis heeft in april 2011 een nieuw gebouw betrokken en wil het meest patiëntgerichte ziekenhuis in Nederland zijn. Met ruim 240 medisch specialisten verdeeld over 29 specialismen is het Jeroen Bosch Ziekenhuis een topklinisch centrum voor acute en specialistische zorg. Als opleidingsziekenhuis levert het een belangrijke bijdrage aan de opleiding van artsen en verpleegkundigen in Nederland. Speerpunten in de zorg zijn Oncologie, Cardiovasculaire geneeskunde, Endoscopie en Transmurale geneeskunde.

Eén van de eerste aanwijzingen van de ziekte van Alzheimer in de hersenen is de ophoping van het eiwit amyloïd-beta. Over het ontstaan van deze eiwitstapelingen is echter zeer weinig bekend. Wel zijn er al langer indicaties dat andere eiwitten, die kunnen binden aan amyloïd-beta, hierop van invloed zijn. Sandra Mulder heeft tijdens haar promotieonderzoek gevonden dat binding van deze amyloïd-bindende eiwitten aan amyloïd nadelige effecten kan hebben, en mogelijk bijdraagt aan het ontstaan van de ziekte van Alzheimer.

Opruim- en ontstekingscellen in de hersenen (zogenaamde gliacellen) kunnen het amyloid-beta eiwit opnemen en afbreken. Maar deze opname wordt verslechterd in de aanwezigheid van specifieke amyloïd-bindende eiwitten. Daarnaast kunnen deze eiwitten een ontstekingsreactie in gang zetten die slecht is voor de zenuwcellen in de hersenen. De amyloïd-bindende eiwitten kunnen dus een zeer slechte invloed hebben op het ziekteproces.

De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. In Nederland hebben nu al 250.000 mensen dementie en naar verwachting zal dit in 2040 opgelopen zijn tot een half miljoen. Het is van groot belang dat de oorzaak van de ziekte van Alzheimer ontdekt wordt. Dit maakt het mogelijk om zeer gericht therapie te ontwikkelen zodat de ziekte genezen kan worden.

Promotie S.D. Mulder
Amyloid Associated Proteins in Alzheimer’s Disease
07 oktober 2011
Promotor: prof.dr. M.A. Blankenstein prof.dr. Ph. Scheltens
VU medisch centrum

Ontdekking geeft meer inzicht in ontstaan van neurologische ziekten
Een internationale groep onderzoekers heeft een gen ontdekt dat een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van ALS en dementie. Door deze vondst krijgen onderzoekers meer inzicht in het ontstaan van de ziekten en hebben ze nieuwe aanknopingspunten om op zoek te gaan naar betere behandelingen voor deze slopende aandoeningen. De onderzoekers publiceren hun vondst vandaag in het gezaghebbende tijdschrift Neuron. Vanuit Nederland leverden het Erasmus MC en VUmc een bijdrage aan het onderzoek.

Al jarenlang zijn onderzoekers wereldwijd op zoek naar de belangrijkste genetische eigenschap verantwoordelijk voor het ontstaan van twee verwante neurologische ziektes, de amyotrofe lateraalsclerose (ALS) en frontotemporale dementie. ALS is een aandoening meestal voorkomend na het 50e levensjaar, waarbij zenuwcellen in het ruggenmerg die spieren aansturen worden aangetast. Bij FTD, een dementie voor het 65e levensjaar, leidt verlies van zenuwcellen in de hersenen tot gedragsveranderingen en achteruitgang in taal en geheugenfuncties. Het is al langer bekend dat beide aandoeningen een grote mate van overlap in verschijningsvorm, en onderliggende ziektemechanismen vertonen. Het defect in een specifiek gen (C9orf72) op chromosoom 9 blijkt nu verantwoordelijk voor het optreden van zowel ALS als FTD binnen families. ‘Deze erfelijke eigenschap is gevonden bij een groot aantal families met de gecombineerde aandoening, waaronder ook een Nederlandse familie’, zegt John van Swieten neuroloog bij Erasmus MC.

De genafwijking komt veelvuldig voor bij de erfelijke variant van de ziekten. Zo ’n 20 – 30 procent van de patiënten heeft die genafwijking. Maar ook patiënten met een niet-familiare vorm van de ziekte, blijken dit gendefect te kunnen hebben. De ontdekking is een grote sprong voorwaarts in de kennis over neurologische aandoeningen. ‘ Het vinden van mutaties in dit gen geeft wetenschappers een nieuw handvat om onderzoek te doen naar het ontstaan van de ziekte’, zegt Peter Heutink, geneticus bij VUmc en verbonden aan het VUmc Alzheimercentrum. Deze kennis over het ontstaan van de ziekte is onontbeerlijk om een behandeling voor de ziektes te ontwikkelen. De ziektes zijn op dit moment niet te behandelen.

Een andere onderzoeksgroep uit Jacksonville (Mayo Clinic) heeft onafhankelijk van de studie waaraan VUMC en ErasmusMC hebben gewerkt een soortgelijk onderzoek gedaan. Deze groep, geleid door een Nederlandse onderzoekster vond dezelfde resultaten. Van de hand van deze onderzoekers verschijnt vandaag ook een publicatie in Neuron.
[Erasmus MC]

Bij patiënten met de ziekte van Alzheimer lijken niet de bekende amyloïd bèta eiwitten uit de plaques de belangrijkste oorzaak van ontstekingsreacties in de hersenen, maar een heel andere groep eiwitten, die ook in de plaques voorkomt. Dit toont onderzoeker drs. Ilona Bruinsma van het UMC St Radboud aan in het proefschrift waarop ze op 21 september, Wereld Alzheimerdag, promoveert.

Belangrijk kenmerk van de ziekte van Alzheimer is, dat in de hersenen het zogenaamde amyloïd bèta eiwit samenklontert tot plaques. Naast amyloïd bèta zitten er ook andere eiwitten in de plaques. De plaques beschadigen en doden hersencellen, met de ziekte als uiteindelijk gevolg.

Eiwitten
Promovenda Ilona Bruinsma van het UMC St Radboud heeft onderzoek gedaan naar de rol die verschillende eiwitten spelen bij de vorming van plaques in de hersenen van alzheimerpatiënten. ‘Over de plaquevorming en over de eiwitten die daarbij betrokken zijn is nog veel onduidelijk,’ zegt ze. ‘Het is bijvoorbeeld nog maar de vraag wanneer de ergste schade wordt aangericht: als de plaques eenmaal gevormd zijn of in de fase die daaraan voorafgaat.’

Ontstekingsverschijnselen
Tijdens de plaquevorming treden er in de hersenen van patiënten allerlei ontstekingsverschijnselen op. Het immuunsysteem stelt zich namelijk tegen de plaquevorming te weer, maar dat mag niet echt baten. Het is zelfs zo dat het ontstekingsproces kan ontsporen en zèlf tot schade kan leiden. Daarom zijn medici onder andere op zoek naar therapieën, die de ontstekingsreacties in de hersenen van alzheimerpatiënten afremmen.

Lang is gedacht dat het amyloïd bèta eiwit de directe veroorzaker van de ontstekingsreacties is. Bruinsma heeft echter een heel ander mechanisme ontdekt. Zij zag, dat een groep eiwitten met de naam ‘kleine heat-shock-eiwitten’ een veel sterkere ontstekingsreactie geeft dan het amyloïd bèta eiwit. De kleine heat-shock-eiwitten bevinden zich in de plaques en spelen ook een rol tijdens de vorming van de plaques. Dit betekent, dat de ontwikkeling van mogelijke therapieën om de ontstekingsreacties tegen te gaan vooral gericht moet zijn op de kleine heat shock eiwitten en veel minder op het amyloïd bèta, aldus Bruinsma in haar proefschrift.

Wereld Alzheimerdag
Bruinsma promoveert op woensdag 21 september, Wereld Alzheimerdag.
[UMC St Radboud]

Op maandag 26 september 2011 is er in het Jeroen Bosch Ziekenhuis weer een voorlichtingsavond ‘Wat is dementie?’. De avond is bedoeld voor patiënten, familieleden en belangstellenden. De bijeenkomst vindt plaats in het auditorium (u kunt de borden volgen naar deze ruimte), van 19.30 uur tot ongeveer 21.30 uur. De toegang is gratis en vooraf aanmelden is niet nodig.

De sprekers op deze voorlichtingsavond zijn mevrouw R. van der Meer, geriater in opleiding en mevrouw F. van Bergen, gezondheidszorg psycholoog van het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Zij gaan in op de vraag ‘Wat is dementie?’ en op de mogelijkheden om dementie te behandelen. Na de pauze is er ruim gelegenheid tot het stellen van vragen.

In het Jeroen Bosch Ziekenhuis bevindt zich het Centrum voor Geheugen- problematiek Dit centrum is het resultaat van een samenwerkingsverband tussen het Jeroen Bosch Ziekenhuis en de Reinier van Arkel groep. De voorlichtingsavond is bedoeld voor patiënten bij wie in het Centrum voor Geheugenproblematiek de diagnose ‘dementie’ is gesteld, en hun familieleden. Ook andere belangstellenden zijn echter van harte welkom.

Het Jeroen Bosch Ziekenhuis is een groot ziekenhuis op meerdere locaties in de regio ’s-Hertogenbosch en de Bommelerwaard. Sinds 1274 kent de regio een gastvrij ziekenhuis waar persoonlijke aandacht voor de patiënt, kwaliteit en innovatie belangrijk zijn. Het ziekenhuis heeft in april 2011 een nieuw gebouw betrokken en wil het meest patiëntgerichte ziekenhuis in Nederland zijn. Met ruim 240 medisch specialisten verdeeld over 29 specialismen is het Jeroen Bosch Ziekenhuis een topklinisch centrum voor acute en specialistische zorg. Als opleidingsziekenhuis levert het een belangrijke bijdrage aan de opleiding van artsen en verpleegkundigen in Nederland. Speerpunten in de zorg zijn Oncologie, Cardiovasculaire geneeskunde, Endoscopie en Transmurale geneeskunde.
[Jeroen Bosch Ziekenhuis]

Het Universitair Medisch Centrum Groningen start een onderzoek naar de ervaringen van mensen met dementie en van hun mantelzorgers. Doel van het project `Help, dement! Patiënt en mantelzorger aan het woord!’ is om via interviews persoonlijke verhalen van patiënten en mantelzorgers te verzamelen. Deze persoonlijke verhalen zullen een uitvoerig en indringend beeld geven van hun ervaringen met dementie en de impact die de ziekte op hen heeft. Medio 2013 wordt de website `Praten-Over-Gezondheid’ gelanceerd, waarop deze persoonlijke ervaringen zijn weergegeven. De website biedt daarmee steun en informatie aan patiënten, familie, vrienden, (andere) mantelzorgers en aan zorgprofessionals.

Betrouwbare informatie over de beleving en ervaring van een patiënt of mantelzorger, zijn een grote steun voor andere patiënten en mantelzorgers. In het huidige informatieaanbod over dementie is weinig tot geen informatie over de vraag wat dementie daadwerkelijk met de patiënt of mantelzorger doet. Patiënten- en vrijwilligersverenigingen geven aan dat deze informatie nauwelijks verkrijgbaar is en dat die bovendien niet altijd betrouwbaar is. Ook zorgverleners hebben niet altijd antwoord op ervaringsgerichte vragen. Door ervaringen van anderen kunnen mensen zich eerder voorbereiden op wat gaat komen en tijdig eventuele maatregelen nemen. Hierdoor kunnen zij langer de regie over de eigen thuissituatie houden en hun welbevinden en kwaliteit van leven verhogen.

‘Help, dement! Patiënt en mantelzorger aan het woord’
Om in deze informatiebehoefte te voorzien start het UMCG met het onderzoek `Help, dement! Patiënt en mantelzorger aan het woord!’. Het resultaat wordt de website `Praten-Over-Gezondheid’, waarop informatie over de impact van dementie zal staan. Die informatie komt voort uit de diepte-interviews, waarin patiënten en mantelzorgers hun persoonlijk verhaal vertellen vanaf het moment dat de eerste verschijnselen zich voordeden. De verhalen worden op de website geïllustreerd aan de hand van video-, audio- of tekstfragmenten van de interviews. De website zal daarmee antwoord geven op veelgestelde vragen en mensen inzicht en informatie geven over dementie(problemen) en hoe daarmee om te gaan. Naast het feit dat patiënten en mantelzorgers hun voordeel kunnen doen met de website, wordt de site ook een bron van informatie voor (para)medische en andere zorgverleners.

Bewezen succes in Engeland
In Engeland is ervaring opgedaan met een vergelijkbare website (www.healthtalkonline.org). Meer dan een miljoen hits per maand geven aan dat er veel behoefte is aan dit soort informatie. Dit succes laat zien dat deze benadering van wezenlijk belang is voor zowel patiënten en mantelzorgers als (zorg)professionals. De website `Praten-Over-Gezondheid’ is daarom echt belangrijk voor diegenen die met dementie te maken krijgen.

Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door het Nationaal Programma Ouderenzorg (NPO). Het is een programma van ZonNW, in samenwerking met de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU) en in opdracht van het ministerie van VWS.
[UMC Groningen]

Alzheimer betrouwbaarder te voorspellen door onderzoek in meerdere hersengebieden
Er zijn nieuwe aanwijzingen gevonden dat Alzheimer beter voorspeld kan worden door onderzoek te verrichten in meerdere hersengebieden en in het bijzonder de pariëtaalkwab; verantwoordelijk voor ondermeer het besef van ruimte. De laatste jaren hebben studies over de ziekte van Alzheimer zich voornamelijk gefocust op de mediale temporale schors. Dit gebied in de hersenen speelt een belangrijke rol bij het expliciete geheugen, maar levert onvoldoende diagnostische betrouwbaarheid in de vroege fase van de ziekte van Alzheimer.

Heidi Jacobs bestudeerde als promovendus aan de Universiteit Maastricht veranderingen in de pariëtaalkwab in relatie tot de vroege diagnostiek van Alzheimer. Op woensdag 6 juli verdedigde ze met succes haar proefschrift en verkreeg daarvoor het predicaat ‘cum laude’.

Een van de meest voorkomende symptomen van Alzheimer is een achteruitgang van het geheugen. Aan de andere kant treden er veranderingen op in de hersenen. De grijze en witte stof in het brein (grijze stof = de buitenste rand van de hersenen; witte stof = het binnenste deel van de hersenen) nemen af en er treden beschadigingen op in het vatenstelsel. Ook het patroon van hersenactiviteit verandert. Jacobs onderzocht in hoeverre krimp in de pariëtaalkwab een toegevoegde waarde heeft voor het voorspellen van de ziekte van Alzheimer, bovenop de krimp in de mediale temporale kwab. Het blijkt dat als de informatie van de twee kwabgebieden wordt gecombineerd de betrouwbaarheid van de diagnose toeneemt met 22%. Hiermee kan krimp in de pariëtaalkwab een belangrijke aanvullende aanwijzing zijn voor Alzheimer. Jacobs legt hiermee de basis voor vervolgonderzoek naar de pariëtaalkwab en Alzheimer en hoe deze een rol kan spelen in de vroege opsporing van de ziekte.
[Maastricht Universiteit]