Mannen en vrouwen worden steeds ouder. Maar lang niet iedereen brengt die extra levensjaren ook in een goede gezondheid door.

Mannen die in 1990 65 jaar waren, hadden toen gemiddeld nog 14,7 levensjaren tegoed, waarvan 9,7 jaren in goede gezondheid. In 2007 is de levensverwachting toegenomen tot 17,4 jaren. Daarvan brengen zij nog 11,2 jaren door in een goede gezondheid. De levensverwachting is dus meer toegenomen dan de gezonde levensverwachting. Bij vrouwen van 65 jaar veranderde de gezonde levensverwachting zelfs helemaal niet, ondanks de toename van de levensverwachting met gemiddeld 1,5 jaar.

Het aantal jaren dat een 65-jarige nog in goede gezondheid doorbrengt, verschilt naar opleidingsniveau. Mannen met hoger onderwijs hebben een levensverwachting die gemiddeld 3,6 jaar hoger is dan van mannen met lager onderwijs, de gezonde levensverwachting ligt liefst 5,6 jaar hoger. Bij vrouwen is het beeld vergelijkbaar en komen de verschillen in levensverwachting en gezonde levensverwachting tussen hoog- en laagopgeleiden uit op 3,2 respectievelijk 6,3 jaren.
[cbs]

Het is uitgesloten dat leukemie wordt veroorzaakt door het Epstein-Barr virus virale eiwit BILF1. Dit is een van de conclusies uit het promotieonderzoek van David Maussang-Detaille aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Virussen vormen dagelijks een bedreiging voor onze gezondheid. Het overgrote deel van de mensheid is geïnfecteerd met humane herpesvirussen, zoals het humane cytomegalovirus (HCMV) en het Epstein-Barr virus (EBV). De aanwezigheid van deze latente, ofwel slapende virussen, heeft over het algemeen geen nadelige gevolgen. Bij mensen met een verlaagd immuunsysteem kunnen serieuze ziektebeelden zich echter wel ontwikkelen. HCMV- en EBV-virussen zijn in het bijzonder gevaarlijk voor foetussen, AIDS-patiënten en patiënten die een transplantatie hebben ondergaan. EBV kan leukemie en lymfomen veroorzaken en HCMV-infectie kan uiteindelijk leiden tot dikke darmkanker of hersentumoren. Na het infecteren van een mens zijn verscheidene eiwitten die worden aangemaakt door virussen in de geïnfecteerde cellen te detecteren. Voor de ontwikkeling van nieuwe medicijnen tegen virussen is het van belang te weten hoe bepaalde virale eiwitten bijdragen aan ziektebeelden.

Het onderzoek van Maussang-Detaille is gericht op twee van die virale eiwitten, te weten US28 van het HCMV en BILF1 van het EBV. In zijn proefschrift beschrijft hij dat BILF1 niet betrokken is bij cellulaire ontwikkeling (af te leiden uit in vivo studies).  Hierdoor is het uitgesloten dat leukemie wordt veroorzaakt door het EBV virale eiwit BILF1. Met verscheidene in vitro en in vivo studies, vond hij dat het HCMV gecodeerde eiwit US28 ongecontroleerde celgroei, de uitscheiding van eiwitten en andere factoren die betrokken zijn bij de ontwikkeling van verschillende soorten kankers kan bevorderen. Bovendien laat hij zien dat het virale US28 eiwit tumoren in muizen laat groeien. Deze experimenten duiden erop dat US28 belangrijk kan zijn bij het veroorzaken van HCMV-gerelateerde kankers.

Promotie D.A.B. Maussang-Detaille
02-10-2009, 13.45 uur
Onderzoek naar virale eiwitten
Promotor: prof.dr. M.J. Smit
Faculteit der Exacte Wetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam

Een tekort aan proteïne S en proteïne C in het bloed kan het risico op beroertes en hartinfarcten vijf maal vergroten. Jonge patiënten met een onverklaard hersen- of hartinfarct met aanwijzingen op trombose in de familie moeten daarom getest worden op tekorten van deze proteïnes. Dat blijkt uit onderzoek van stollingsarts en cardioloog in opleiding Jan-Leendert Brouwer van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Brouwer promoveert op 7 oktober aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Wanneer in een ader of een slagader een bloedprop (trombose) ontstaat, kan het gebeuren dat achterliggende organen of spieren geen bloed meer krijgen, of de afvoer van bloed belemmerd wordt. Dan kan het orgaan of de spier in kwestie zijn werk niet meer doen, en kunnen zich levensgevaarlijke situaties voordoen. Trombose kan ontstaan door schade aan de vaatwand en afwijkingen aan bloedplaatjes. Maar ook een verstoring van het stollingssysteem – het systeem dat zorgt voor een ‘korstje’ op een wond en bloedverlies beperkt – is een belangrijke risicofactor.

Brouwer verrichtte promotieonderzoek naar de risico’s door verstoring van het stollingssysteem. Delen van zijn onderzoeksresultaten werden gepubliceerd in vooraanstaande wetenschappelijke tijdschriften, zoals Circulation en Blood. Zij bieden een mogelijke verklaring voor trombose op jonge leeftijd, aanknopingspunten voor behandeling en nieuw inzicht in de fundamentele werking van het stollingssysteem.

Verstoord stollingssysteem
Het stollingssysteem is een complex systeem, gebaseerd op een gevoelig evenwicht tussen onder meer stollingsfactoren en remmende stollingsfactoren. Zijn er te weinig stollingsfactoren, dan kan er een bloeding optreden. Zijn er te weinig remmende stollingsfactoren, dan kan een bloedprop ontstaan. Een zeldzame genetische aandoening kan zorgen voor een structureel tekort aan remmende stollingsfactoren. Brouwer onderzocht 172 families waarin een dergelijke erfelijke afwijking voorkomt en volgde deze families gedurende 9 jaar.

Dat een gebrek aan proteïne C of proteïne S het risico op herseninfarcten en beroertes vergroot, werd al langere tijd vermoed, maar kon niet worden aangetoond. Uit het onderzoek van Brouwer blijkt nu dat een tekort aan deze proteïnes het risico op beroertes en hartinfarcten vijf maal kan vergroten. Bijkomende interne risicofactoren, zoals factor V Leiden en hoog factor VIII, en externe risicofactoren, zoals operatieve ingrepen, gebruik van de anticonceptiepil en zwangerschap, kunnen het gevaar voor deze patiënten op trombose tot zelfs honderd keer vergroten.

Preventieve medicatie, screening
Door preventieve toediening van antistollingsmedicijnen kan de kans op trombose verminderd worden. Dit brengt ook het risico op ernstige bloedingen met zich mee. Uit het onderzoek van Brouwer blijkt echter dat het verstandig is langdurig antistollingsmedicijnen voor te schrijven aan patiënten met een gebrek aan proteïne S, proteïne C of antitrombine die al een trombose hebben doorgemaakt. Het risico op een levensbedreigende bloeding is in deze patiëntengroep veel lager dan het risico op een terugkerende trombose wanneer geen behandeling (meer) plaatsvindt. Bovendien lijkt deze stollingsafwijking te beschermen tegen bloedingen indien deze patiënten worden behandeld.

Bij jonge patiënten met een onverklaard hersen- of hartinfarct moet onderzocht worden of er sprake is van een tekort aan proteïne C of proteïne S. Wanneer inderdaad een tekort aan deze proteïnes wordt aangetroffen, is het verstandig ook eerstegraads familieleden te screenen, aldus Brouwer. Zo kan vastgesteld worden of het verstandig is om preventief antistollingsmedicijnen voor te schrijven en kan de kans op een hart- of herseninfarct of trombose verminderd worden. Wel moet hierbij rekening worden gehouden met o.m. de psychische belasting, het bloedingsrisico en de kosten van deze screening en behandeling. Naar dit laatste moet nog nader onderzoek worden verricht.

Curriculum vitae
Jan-Leendert P. Brouwer (Delfzijl, 1973) studeerde Geneeskunde te Groningen. Hij verrichtte zijn onderzoek aan de afdeling Interne geneeskunde van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) en binnen onderzoeksschool Trombose, rheologie en hemofilie. Het onderzoek werd mede gefinancierd door de Nederlandse Hartstichting. Brouwer promoveert tot doctor in de medische wetenschappen bij prof.dr. J.C. Kluin-Nelemans en prof.dr. J. van der Meer (postuum). Hij werkt thans als cardioloog in opleiding in het UMCN St. Radboud te Nijmegen en is medisch directeur van de Nationale Trombosedienst in Ede. De titel van zijn proefschrift luidt: “Clinical implications of deficiencies of protein S, protein C or antithrombin”.
[UMCG]

Consumenten die zonder recept van een arts via internet medicijnen kopen, lopen grote gezondheidsrisico’s en bovendien zijn er financiële gevaren. Dat blijkt uit onderzoek van de Consumentenbond, in samenwerking met het ministerie van Volksgezondheid en het RIVM.

Uit het onderzoek blijkt onder meer dat de dosering van de werkzame stof in veel gevallen niet klopt en soms zijn de geneesmiddelen vervuild met stoffen die er niet in thuis horen.

Het is eenvoudig om zonder recept aan zware medicijnen te komen. De Consumentenbond zocht via Google naar geneesmiddelen waarvan bekend is dat ze vaak via internet worden gekocht, zoals slaap- en kalmeringsmiddelen, Viagra, antidepressiva, spierversterkers en vermageringsmiddelen. Dat leidde tot 82 bestellingen bij diverse buitenlandse websites, waarvan er 35 (43%) nooit zijn geleverd.

Veel van de via internet bestelde medicijnen zijn vervalst. Soms bleek dat al doorat de pillen of de verpakking anders waren. Daarnaast bleek uit laboratoriumonderzoek dat bij eenderde van de ontvangen bestellingen de hoeveelheid werkzame stof meer dan 10% afweek van de hoeveelheid die erin hoort te zitten. En in zes gevallen (13%) bevatte het medicijn ook werkzame stoffen die er niet in thuis horen. Mensen weten dus niet wat ze precies slikken en dat kan levensgevaarlijk zijn, aldus de Consumentenbond.
[Consumentenbond]

Het aantal gevallen van kinkhoest is de laatste jaren weer afgenomen. Opvallend is wel dat de piekleeftijd met de meeste gevallen van kinkhoest tegenwoordig tussen de 10 en 14 jaar ligt, terwijl die een paar jaar geleden nog tussen de 1 en 4 jaar lag.

Kinkhoest is voor ouderen geen gevaarlijke ziekte, maar zuigelingen kunnen eraan sterven. Daarom zit het vaccin sinds de jaren vijftig in de DKTP-prik. In 2001 en 2002 waren er ondanks de vaccinatie epidemieën van kinkhoest. De bacterie Bordetella pertussis die kinkhoest veroorzaakt bleek sinds de jaren vijftig veranderd, maar de vaccins niet. Ze beschermden daardoor niet meer voldoende tegen de ziekte. Sinds juli 2001 zijn de vaccinaties op 4-jarige leeftijd en sinds 2005 álle vaccinaties voor kinkhoest vervangen door een vernieuwd vaccin. Dat blijkt effectief, kinkhoest komt nu minder vaak voor.

Jongerenziekte
Kinkhoest is een tienerziekte geworden. De ziekte komt nu vooral voor in de leeftijdsgroep van 10 tot 14 jaar, zo blijkt uit onderzoek binnen de Continue Morbiditeits Registratie Peilstations van het NIVEL, en niet in de leeftijdsgroep van 1 tot 4 jaar, tot voor kort de leeftijdsgroep waarin kinkhoest het meest voorkwam. NIVEL-onderzoeker, huisarts en epidemioloog Gé Donker: “Dat de piekleeftijd nu bij jonge tieners ligt, is niet zo verwonderlijk als je bedenkt dat zij niet zijn gevaccineerd met het nieuwe vaccin. Zij zijn beschermd tegen de ‘oude’ bacterie, maar niet tegen de kinkhoest van nu. De ziekte gaat vanzelf over, maar het hoesten kan maanden aanhouden. Belangrijk is dat het nieuwe vaccin effectief blijkt voor de kinderen die daarmee gevaccineerd zijn.”

CMR
De Continue Morbiditeits Registratie (CMR) Peilstations vormen een representatieve groep van 61 Nederlandse huisartsen in 45 praktijken. Hun patiëntenpopulatie bestrijkt ongeveer 0,8% van de Nederlandse bevolking en is representatief naar regio en naar verdeling over stad en platteland. De peilstation-huisartsen rapporteren wekelijks (waardoor trends zeer snel zichtbaar worden) of op jaarbasis over het vóórkomen van een aantal ziekten, gebeurtenissen en verrichtingen die in routine-registraties ontbreken en daarin niet gemakkelijk zijn op te nemen. De CMR-peilstations bestaan sinds 1970.
[nivel]